شرح
مجدّدا خلاصهء دليل دوّم را يادآورى مىكنيم كه : تحصيل غرض مولا نسبت به « امر » احراز نمىشود مگر با اتيان اكثر و از طرفى مىدانيم واجبات شرعيّه الطافى در واجبات عقليّه هستند و ما را به سوى آنها هدايت مىكنند و در اطاعت امر مولا لازم است احراز كنيم كه غرض او حاصل شده است .
و امّا آن اشكال : شما كه قائل به وجوب اتيان اكثر - احتياط - هستيد چگونه در عبادات احراز مىكنيد كه غرض مولا را تحصيل نمودهايد زيرا ما احتمال مىدهيم كه در عبادات « قصد وجه » لازم باشد يعنى هر جزئى از اجزاء عبادت كه اتيان مىشود بايد وصف آن جزء مشخّص باشد كه آيا بهعنوان جزء واجب يا مستحب اتيان مىشود . مثلا وقتى شما در نماز سوره « 1 » را مىخوانيد ، آيا بهعنوان يك واجب ، آن را قرائت مىكنيد يا بهعنوان انّه مستحب شما كه نمىدانيد سوره براى نماز جزئيّت دارد يا نه پس چگونه با نماز دهجزئى مىخواهيد احراز نمائيد كه غرض مولا حاصل شده است و با وجود احتمال مذكور چنانچه ما اكثر را اتيان نمائيم يقين پيدا نمىكنيم كه تحصيل غرض مولا محقّق شده است زيرا در مورد جزء دهم نمىتوانيم قصد وجه نمائيم .
گويا به مستشكل ايرادى وارد شده است كه :
اگر يقين به تحصيل غرض مولا پيدا نمىكنيد ، هم اقلّ و هم اكثر را ترك كنيد ، مستشكل مىگويد نه ، امر مولا نسبت به اقلّ توسّط علم اجمالى و حكم عقل منجّز شده است - خواه در مأمور به مصلحتى باشد يا نباشد - اگر اقل را هم ترك كنيم يقين به مخالفت و استحقاق عقوبت پيدا مىكنيم بهعبارت ديگر اتيان اقل براى فرار از
هامش
( 1 ) - كه امرش مردّد بين وجوب و استحباب است .