شرح
جواب : در محلّ بحث ، گرفتار دو مطلب متضاد هستيم زيرا « اكرم » داراى هيئت و مادّهاى هست كه اطلاق هريك از آن دو متفاوت است .
مادّهء « اكرم » عبارت از مأمور به - اكرام زيد - و هيئتش همان صيغهء افعل هست كه بر طلب لزومى دلالت مىكند لكن بين اطلاق مادّه و هيئت ، تباين هست .
بيان ذلك : مادّهء آن دو امرى كه از ناحيهء مولا صادر شده ، « اكرام زيد » هست و هيچ قيد و شرطى در آن ، مدخليّت ندارد و معناى اكرام زيد در امر اوّل ، طبيعت اكرام - بدون هيچ قيد و شرطى - هست و همچنين معناى اكرام زيد در امر دوّم هم طبيعت اكرام ، بدون هيچ قيدى هست .
مقتضاى اطلاق مادّه ، اين است كه فقط يك تكليف ، وجود داشته باشد زيرا نسبت به « طبيعت اكرام » ، بدون هيچ قيد و شرط نمىشود دو تكليف ، تعلّق پيدا كند « 1 » .
پس مقتضاى اطلاق ماده اين است كه امر دوّم ، جنبهء تأكيدى داشته باشد زيرا اگر بنا باشد عنوان تأسيسى پيدا كند ، معنايش اين است كه دو حكم بر يك طبيعت ، مترتّب شده باشد و ممتنع است دو حكم بر طبيعت واحده ، واقع شود مگر اينكه متغاير شوند مثل اينكه در امر اول بگويند « اكرم زيدا » و در امر دوم بگويند « اكرم زيدا مرّة ثانية » .
اما لازمهء اطلاق هيئت ، اين است كه عنوان تأسيس « 2 » داشته باشد و مثلا اكرام زيد ، بدون هيچ قيد و شرط - گرچه قبلا هم اكرام تحقق پيدا كرده - واجب باشد پس مقتضاى اطلاق هيئت ، اين شد كه وجوب اكرام در جميع تقادير ، واجب است گرچه قبلا هم محقق شده باشد .
خلاصه : اكنون كه مشخّص شد مقتضاى اطلاق مادّه ، تاكيد و مقتضاى اطلاق هيئت ، تأسيس است ، تكليف چيست ؟
هامش
( 1 ) - همانطور كه يك جسم نمىتواند در آن واحد ، معروض دو عرض قرار گيرد .
( 2 ) - فرق بين تأسيس و تأكيد هم اين است كه بنا بر تأكيد اگر اكرام زيد ، قبلا واقع شده ، ديگر لازم نيست آن را اتيان نمود اما تأسيس ، دالّ بر اين است كه اگر اكرام زيد قبلا هم انجام شده ، مجدّدا لازم الاتيان هست .