بر فردى كه در راه حفظ جان ، مال يا ناموس خود در برابر دشمن مهاجم كشته مىشود ، اطلاق مىگردد ؛ چنان كه بر فردى هم كه با مرگ سخت فوت مىكند ، همچون زنى كه بر اثر زايمان مىميرد يا كسى كه غرق مىشود و يا زير آوار مىماند ، شهيد اطلاق شده است ؛ 4 ليكن احكام شهيد بر اين افراد جارى نمىشود و تنها در اجر و ثواب با شهدا شريكاند . از عنوان ياد شده در بابهاى طهارت ، حج و جهاد سخن گفتهاند .
منزلت شهيد و شهادت : شهادت در راه خدا برترين مرگ است 5 و شهيد در مقايسه با ديگران برترين جايگاه و بالاترين منزلت را نزد پروردگار دارد . خداوند متعال در قرآن كريم ، منزلت شهيد را اين گونه توصيف مىكند : « . . . ولاتَحْسَبَنَّ الذّينَ قُتِلوا فى سَبيلِ اللَّهِ أمواتاً بَل أَحياءٌ عِنْدَ رَبِّهِم يُرْزَقُونَ ؛ 6 و كسانى را كه در راه خدا كشته شدهاند ، مرده مپنداريد ؛ بلكه اينان زنده و نزد پروردگارشان متنعماند » .
پيامبر اعظم صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمايد : « برتر از هر نيكىاى نيكىاى ديگر وجود دارد تا آنكه آدمى در راه خدا كشته مىشود ، كه بالاتر از آن نيكىاى وجود ندارد » 7 و در روايتى ديگر از آن حضرت آمده است : « خداوند با ريخته شدن اولين قطرهء خون شهيد تمامى گناهان او را مىآمرزد » . 8 و نيز از آن گرامى نقل شده است كه « هيچ قطرهاى نزد خداوند محبوبتر از قطرهء خونى كه در راه خدا ريخته مىشود نيست » . 9
احكام شهيد : غسل دادن ( - - - ) غسل ميّت ) و كفن كردن ( - - - ) تكفين ) ميّت مسلمان واجب است ؛ ليكن شهيد از اين حكم استثنا شده است و بر او با همان لباس و بدن خون آلود نماز گزارده و سپس دفن مىشود . 10 سقوط غسل از شهيد عزيمت است و نه رخصت . بنابر اين ، غسل دادن او جايز نيست ؛ چنان كه كندن لباس شهيد جايز نمىباشد ؛ بلكه با لباسش دفن مىگردد ؛ ليكن چنانچه در حال شهادت بدون لباس باشد ، كفن كردن او واجب است . در اينكه كفن كردن شهيد از روى لباسهايش جايز است يا نه ، اختلاف است . اكثر فقها در مشروعيت آن اشكال كردهاند . 11
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 766
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٦٦