بعضى نيز اصل استحباب آن را ثابت ندانستهاند . 6
1 . جواهر الكلام 18 / 12 ؛ الحدائق الناضرة 14 / 352 - 354 * 2 . جواهر الكلام 16 / 252 * 3 . 15 / 485 و 527 * 4 . قواعدالأحكام 1 / 384 * 5 . العروة الوثقى 3 / 660 * 6 . مدارك الأحكام 6 / 281 ؛ الحدائق الناضرة 13 / 386 - 387 ؛ كشف الغطاء 4 / 51 .
شوخى
شوخى سخن يا عملى كه در مخاطب نوعى احساس دلپذيرى ايجاد كند و او را بخنداند .
از احكام آن در بابهاى طهارت ، صلات ، تجارت و شهادات سخن گفتهاند .
حكم تكليفى : شوخى كردن در صورت عدم آلودگى به سخن زشت و ناسزا ، مستحب است . از امام صادق عليه السّلام نقل شده است : « هيچ مؤمنى نيست مگر آنكه بذله گو و شوخ طبع باشد » . 1 ليكن شوخى زياد ، جز در سفر ، نكوهيده و مكروه است ؛ 2 چنان كه شوخى كردن در مسجد 3 و در تشييع جنازه 4 كراهت دارد .
آيا دروغ گفتن از روى شوخى حرام است ؟ مسئله دو صورت دارد : يكى آنكه در مقام شوخى و به قصد خنداندن ديگران ، به صورت جدّى از وقوع چيزى كه واقع نشده خبر دهد ، مانند آنكه در موقعيتى كه فردى منتظر بازگشت مسافرى است ، كسى به دروغ ، آمدن مسافرش را خبر مىدهد تا او را بفريبد و حاضران را بخنداند . و ديگرى آنكه سخنى را به قصد شوخى ادا كند ، بدون آنكه قصد اخبار از واقع داشته باشد ، حاضران نيز از اين قصد وى آگاه باشند . صورت نخست ، مصداق دروغ و حرام است ؛ بر خلاف صورت دوم كه نه مصداق دروغ و نه حرام است . 5
به قول مشهور ، در تحقق عدالت علاوه بر ترك گناه ، ترك اعمال خلاف مروّت نيز شرط است . افراط و زياده روى در شوخى از مصاديق خلاف مروّت شمرده شده است . بنابر اين ، براى عدالت فرد زيان آور است و در نتيجه شهادتش پذيرفته نخواهد بود . 6
آثارى كه بر فعل ، در صورت صدور آن به قصد جدّى مترتب مىگردد ، اگر به شوخى از فرد صادر شود ، بر آن مترتب نمىگردد ، مانند عقود ( - - - ) عقد ) از قبيل بيع ، صلح ، اجاره ، نكاح ، مضاربه و شركت ، و ايقاعات ( - - - ) ايقاع ) ، از قبيل نذر ، عهد ،