1 . محاضرات فى اصول الفقه 2 / 309 - 324 ؛ المباحث الأصولية 4 / 15 - 51 .
شرط متقدم
- - - ) شرط متأخر
شرط مجهول
- - - ) شرط ضمن عقد
شرط مخالف كتاب و سنّت
- - - ) شرط ضمنعقد
شرط مخالف مقتضاى عقد
- - - ) شرط ضمنعقد
شرط مقارن
- - - ) شرط متأخر
شرط نتيجه
شرط نتيجه [ شرط غايت ] شرط كردننتيجهء مترتب بر سبب در ضمن عقد ، مانندشرط ملكيت كتابى براى يكى از دو طرفعقد ضمن معاملهء خانهاى ( - - - ) شرط ضمنعقد ) .
شرط واجب
شرط واجب مقابل شرط وجوب .
شرط به لحاظ متعلّق به شرط وجوب يا حكم و شرط واجب يا وجود تقسيم مىشود . شرط واجب عبارت است از آنچه كه در كيفيت امتثال تكليف پس از تحقق شرط وجوب آن نقش دارد ( - - - ) شرط وجوب ) ، مانند سفر كردن جهت اداى مناسك حج پس از حصول استطاعت ( - - - ) استطاعت ) كه شرط وجوب حج است .
تفاوت دو نوع شرط ياد شده آن است كه در شرط واجب ، تحصيل آن پس از تحقق شرط وجوب آن ، واجب است ؛ زيرا واجب بدون تحقق شرط آن ، در خارج تحقق نمىيابد و آنچه كه تحقق و تماميت واجب در خارج بسته به آن است ، تحصيل آن واجب خواهد بود ؛ ليكن در شرط وجوب ، تحصيل آن بر مكلّف واجب نيست . 1
آيا وجوبِ شرط واجب ، صرفاً عقلى است يا علاوه بر عقلى ، شرعى نيز مىباشد ؟ مسئله اختلافى است . 2
شرط واجب به لحاظ دخالت علم در متعلّق آن به شرط ذُكرى [ شرط علمى ] و شرط واقعى تقسيم مىشود . مراد از شرط ذكرى آن است كه واقع صرف نظر از علم و جهلِ به آن شرط نيست ، بلكه با قيد علم و آگاهى به آن شرط است . بنابر اين ،