از نظر عقلى تحقق فعل منوط به آن است و عقل بدون يارى جستن از شرع ، آن را درك مىكند ، مانند توقف حج بر پيمودن مسافتى از راه . 1
1 . أصول الفقه 1 / 245 .
شرط علمى
- - - ) شرط ذُكرى
شرط غايت
- - - ) شرط نتيجه
شرط فاسد
شرط فاسد شرط فاقد شرايط صحّت ( - - - ) شرط ضمن عقد ) .
شرط فاسد ؛ قاعده
- - - ) قاعدهء شرط فاسد
شرط فعل
شرط فعل شرط انجام دادن كارى ضمن عقد ، مانند شرط دوختن لباس ( - - - ) شرطضمن عقد ) .
شرط فقهى
شرط فقهى التزام در التزام .
شرط فقهى مقابل شرط اصولى ( - - - ) شرط اصولى ) عبارت است از ملتزم شدن به چيزى ضمن التزامى ديگر ؛ يعنى عقد . به عبارت ديگر ، شرط فقهى عبارت است از التزام ضمن عقد 1 ( - - - ) شرط ضمن عقد ) .
( - - - ) شرط )
1 . حاشية كتاب المكاسب ( اصفهانى ) 5 / 28 .
شرط متأخر
شرط متأخر مقابل شرط متقدم و مقارن .
به شرطى كه از نظر زمانى متأخر از مشروط باشد ، شرط متأخر گويند . مقابل آن شرط متقدم و مقارن قرار دارد كه به ترتيب به شرط مقدم بر مشروط و هم زمان با آن از نظر زمانى اطلاق مىگردد . از آن در اصول فقه سخن گفتهاند .
در امكان و وقوع شرط مقارن شكى نيست ؛ بر خلاف شرط متأخر و متقدم كه مورد اشكال واقع شدهاند ؛ بدين گونه كه شرط از اجزاء علت تامه است و همهء اجزاء علت تامه بايد هم زمان با معلول باشد . بنابر اين ، مقدم و يا مؤخر بودن شرط از مشروط صحيح نيست . در كتب اصولى از اين اشكال پاسخهاى متعددى داده شده است . 1
( - - - ) شرط )