پيشينه : اين عنوان به جهت جديد بودن در كلمات فقهاى پيشين به كار نرفته است ؛ ليكن گروهى از معاصران ، چنين عنوانى را در شريعت ثابت و با شمردن مصاديقى در فقه تعريف شخصيت حقوقى را بر آنها منطبق دانستهاند ، مانند عنوان امام كه به جهت امامت و ولايت مالك انفال و خمس است . اين اموال ملك شخصى امام نيست ؛ بلكه ملك شخصيت امام است ؛ از اين رو ، پس از درگذشت او به ارث برده نمىشود ، بلكه به جانشين وى ( امام بعد ) منتقل مىگردد . عنوان كلّى « مسلمانان » و « فقرا » - كه اولى مالك زمينهاى مفتوح عنوه ( - - - ) زمين مفتوح عنوه ) و دومى مالك زكات مىشود - نيز جهات عمومى همچون مساجد ، مدارس ، مشاهد مشرفه است كه مالك مال وقفى خود مىشود . 2
حكم : آنچه امروزه عرف عقلايى به عنوان شخصيت حقوقى به رسميت شناخته و براى آن حقوقى همسان با شخصيت حقيقى - جز در آنچه اختصاص به شخصيت حقيقى دارد ، مانند حق حضانت ( - - - ) حضانت ) - قرار داده ، آيا از ديدگاه شرع مقدس مورد تأييد است ؟ گروهى با پذيرش ثبوت شخصيت حقوقى در شريعت مقدس ، در اينكه همهء حقوق ثابت براى شخصيت حقوقى از سوى عقلا ، مورد تأييد شرع نيز هست يا نه ، اختلاف دارند . برخى گفتهاند : آنچه به دليل ثابت است ، صحت وقف بر مسجد و مانند آن از جهات عامه يا مالك بودن كلى فقير نسبت به زكات و يا دولت ( منصب امامت ) نسبت به انفال است ؛ اما دليلى بر صحت بخشيدن پول نقد - مثلا - به مسجد يا عنوان كلى فقير و نيز قرض گرفتن آنها و مانند آن از ساير حقوق وجود ندارد ، مگر در عنوانى كه بالفعل بر انسان منطبق است ، مانند عنوان امام كه بر شخص امام منطبق است و امام همان گونه كه به جهت منصب امامت مالك انفال مىشود ، با همين عنوان مىتواند قرض بگيرد و يا اموالى را به او ببخشند . 3 در مقابل ، برخى با الغاى خصوصيت آنچه در دليل آمده ، همهء حقوق ثابت براى شخصيت حقيقى - جز موارد استثنا شده - را براى شخصيت حقوقى ثابت دانستهاند . 4
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 631
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٦٣١