با قرار گرفتن خورشيد در وسط آسمان ، در صورتى كه عمودى بتابد ، سايه از بين مىرود ؛ اما اگر مقدارى متمايل بتابد ، سايهاى كوتاه در ناحيهء شمال يا جنوب باقى مىماند . با تمايل آفتاب به سمت مغرب ، سايهء زوال يافتهء شاخص در سمت مشرق پديد مىآيد و يا اگر چيزى از آن مانده بود ، در سمت مشرق افزايش مىيابد و هرچه خورشيد به سمت مغرب مىرود ، سايه بلندتر مىشود . اين افزايش دوباره سايهء شاخص پس از كاهش و يا پيدايش سايه پس از بر طرف شدن ، از راههاى شناخت ظهر شرعى است . 1
به قول مشهور ، وقت فضيلت نماز ظهر 2 و نيز وقت نماز جمعه 3 ( - - - ) نماز جمعه ) از اول زوال ( - - - ) زوال ) تا رسيدن سايهء شاخص به اندازهء آن است و وقت فضيلت نماز عصر از زمان رسيدن سايهء شاخص به اندازهء آن تا زمان دو برابر شدن سايه است ؛ 4 چنان كه وقت نافلهء ظهر از زوال تا رسيدن سايهء شاخص به اندازهء دو قدم ( دو هفتم شاخص ) و نافلهء عصر از زوال تا رسيدن سايهء شاخص به اندازهء چهار قدم 5 ( چهار هفتم شاخص ) است .
1 . جواهر الكلام 7 / 97 ؛ العروة الوثقى 2 / 251 ؛ مستمسك العروة 5 / 65 * 2 . العروة الوثقى 2 / 250 - 251 ؛ التنقيح ( الصلاة ) 1 / 207 * 3 . جواهر الكلام 11 / 134 - 137 ؛ روض الجنان 2 / 755 * 4 . العروة الوثقى 2 / 250 - 251 ؛ التنقيح ( الصلاة ) 1 / 207 * 5 . جواهر الكلام 7 / 170 - 171 ؛ الروضة البهية 1 / 487 - 488 .
شاخه
شاخه هر يك از انشعابهاى ساقهء گياه .
از آن به مناسبت در بابهاى طهارت ، حج ، صلح ، وقف ، اطعمه و اشربه ، احياء موات و حدود سخن گفتهاند .
طهارت : گذاشتن دو شاخهء تر و تازه بدون برگ در كفن ميّت مستحب است 1 ( - - - ) جريدتين ) .
حج : قطع كردن شاخهء درختى كه ريشه در حرم ( - - - ) حرم ) دارد حرام است ؛ هرچند شاخه در فضاى بيرون حرم باشد . همچنين است عكس آن . 2 كفّارهء آن بنابر قول مشهور ، قيمت شاخهء قطع شده است . 3