شاخ
شاخ برآمدگى سخت و نوك تيز و معمولًا دراز و انحنادار روى سر بعضى حيوانات .
از آن به مناسبت در باب طهارت و حج سخن گفتهاند .
طهارت : اعضاى بى جان حيوان تذكيه پذير ( - - - ) تذكيه ) مانند شاخ با مردار شدن حيوان ، نجس نمىشود . 1
حج : از شرايط قربانى در حج آن است كه قسمت داخلى شاخ - كه سفيد است - بريده يا شكسته نباشد . شكسته يا بريده بودن لايهء بيرونى آن - كه سخت و سياه است - اشكالى ندارد . 2
آيا قربانى كردن حيوانى كه در اصل خلقت بى شاخ است ، كفايت از قربانى حج مىكند ؟ گروهى آن را كافى ، اما مكروه دانستهاند ؛ ليكن برخى ، احتياط واجب را در ترك آن دانستهاند 3 ( - - - ) قربانى ) .
هرگاه محرم ( - - - ) احرام ) هر دو شاخ آهو را بشكند ، بنابر قول منسوب به مشهور ، بايد نصف قيمت آن و اگر يكى را بشكند بايد يك چهارم قيمت آن را صدقه دهد . قول مقابل ، وجوب پرداخت ارش ( مابه التفاوت قيمت حيوان داراى شاخ سالم و شاخ شكسته ) است . 4
1 . جواهر الكلام 5 / 319 * 2 . 19 / 141 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 400 م 1026 * 3 . جواهر الكلام 19 / 144 - 145 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 399 * 4 . جواهر الكلام 20 / 265 - 268 .
شاخص
شاخص چوب يا چيزى مانند آن كه براى تعيين ظهر شرعى به صورت عمودى بر زمين نصب مىكنند .
از آن در باب صلات نام بردهاند .
از راههاى شناخت ظهر شرعى نصب شاخص بر زمين است . با نصب شاخص پس از طلوع خورشيد سايهء آن به سمت مغرب خواهد بود . هر چه خورشيد بالاتر رود ، سايهء شاخص كوتاهتر مىگردد .