شرط حق بقا در مكانى ضمن عقد اجاره يا با اين مفاد است كه پس از پايان مدت اجاره تنها مستأجر حق سكونت در آن مكان را داشته باشد و تازمانى كه وى در آن جا ساكن است مالك حق ندارد آن را به ديگرى اجاره دهد و بايد اجاره را با همان مستأجر تمديد كند . در اين صورت تنها با بيرون رفتن مستأجر و تخليهء آن مكان ، حق او از بين مىرود و مالك مىتواند آن را به ديگرى اجاره دهد ؛ ليكن مستأجر نمىتواند اين حق را به ديگرى منتقل كند و نيز مالى ( سرقفلى ) را كه در ازاى به دست آوردن اين حق - علاوه بر اجاره بها - به مالك پرداخت كرده از او باز پس گيرد . البته در اين صورت اگر فرد سومى پيدا شود كه در ازاى تخليهء مكان و يا اسقاط حق ، به مستأجر مالى ( سرقفلى ) بپردازد تا وى بتواند آن مكان را از مالكش اجاره كند ، اشكال ندارد . همچنين است اگر مالك از مستأجر بخواهد مكان را تخليه كند ، وى مىتواند در ازاى اسقاط حق خود و تخليهء محل ، از مالك مطالبهء مال ( سرقفلى ) كند .
گاهى قلمرو شرط ضمن عقد گسترده است ؛ بدين گونه كه در ازاى دادن مالى ( سرقفلى ) به مالك علاوه بر اجاره بها ، حق ياد شده براى مستأجر يا هر كسى كه وى تعيين مىكند - خواه با واسطه يا بى واسطه - شرط شود . اين حق داراى ارزش مالى و قابل انتقال از راه فروختن - بنابر قول برخى - ارث بردن و مانند آن مىباشد . در اين صورت مستأجر مىتواند در ازاى انتقال حق خود به ديگرى وجهى دريافت كند . چنان كه مستأجرهاى بعدى نيز كه اين حق به آنان منتقل مىشود ، مىتوانند در ازاى انتقال حق خود به ديگرى از او سرقفلى بگيرند . البته در اين صورت ، مستأجر جديد پس از انتقال حق به او ، مكان را از مالك آن اجاره مىكند نه از مستأجر قديم .
شرط حق بقا نيز گاه با شرط عدم افزايش اجاره بها در سالهاى بعد توأم است و گاه با افزايش آن به مقدار متعارف ؛ چنان كه گاه توأم با گرفتن مالى ( سرقفلى ) توسط مالك از مستأجر است و گاهى بدون آن .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 442
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٤٢