تعريف دوم از نظر گستره اعم از تعريف اول است ؛ زيرا امورى را در بر مىگيرد كه تعريف نخست شامل آنها نمىشود ؛ ليكن از جهت كاركرد ؛ تعريف اول اعم خواهد بود ؛ چون تأثير ، اعم از زيان و نفع است ، مگر آنكه مراد از تأثير در تعريف نخست همان اضرار باشد .
3 . ايجاد كارهاى خارق العاده كه منشأ آن يا تأثيرات نفسانى است ، يا بهرهگيرى از فلكيات يا در آميختن قواى آسمانى با قواى زمينى و يا استعانت از ارواح بسيط ( فرشتگان ، اجنّه و شياطين ) . در اصطلاح خاص ، اولى ( ايجاد كارهاى خارق العاده به سبب تأثيرات نفسانى ) « سحر » ، دومى « دعوت كواكب » ، سومى « طلسمات » و چهارمى « عزائم » ناميده مىشود . 5
اين تعريف ، اعم از تعريفهاى پيشين است ؛ زيرا در آن نه از تأثير سخن رفته و نه از اضرار . بنابر اين ، ايجاد كار خارق العاده از راههاى ياد شده ، سحر به شمار مىرود ؛ در ديگرى تأثير بگذارد يا نگذارد .
4 . كارى كه پديد آمدن امرى را در پى داشته و منشأ آن پنهان و غير متعارف باشد . البته نه بدين معنا كه هر عمل اين چنينى مصداق سحر است ؛ بلكه بدين معنا كه سحر چنين ماهيتى دارد ، با اين توضيح كه چنين عملى گاه در پرتو تقويت و تصفيهء نفس از راه رياضت از فرد صادر مىشود ؛ گاه با به كارگيرى قوانين طبيعى يا هندسى ؛ گاه با تسخير روحانيات افلاك ، ستارگان و مانند آنها كه مشهور نزد يونانيان و كلدانيان بوده است ؛ گاه با تسخير جنيّان و شياطين ؛ گاه با اعمالى كه مناسب مطلوب و مقصود است ، مانند كشيدن تصاوير مسحور ، نقشها ، گره زدن و بستن ، دميدن يا نوشتن كه به رُقيه ( كلماتى كه با آن ، فرد مبتلا به آفتى همچون صرع و تب را تعويذ ( - - - ) تعويذ ) مىكنند ) و عزيمه ( كلماتى كه با آن ارواح خبيث را از بدن كسى كه بدان تعلق گرفته خارج مىسازند ) تقسيم مىشود ، و يا دود كردن گياهان خوش بو و مناسب در زمانى خاص كه نزد « نَبَطيان » معروف بوده است
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 412
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤١٢