به تبع آن براى خريدار نسبت به زمين آن ، حق اولويت پيدا مىشود . البته با زوال آثار ، حق ياد شده نيز از بين مىرود . 18
راههاى اثبات مفتوح عنوه بودن زمين : مفتوح عنوه و نيز آباد بودن زمين هنگام فتح ، با شياعِ ( معروفيت و شهرت ) موجب علم و نيز گواهى دو عادل ثابت مىشود ؛ چنان كه بنابر قول به كفايت شياعِ نزديك به علم - در جايى كه حصول علم و نيز اقامهء بيّنه ( - - - ) بيّنه ) دشوار است - به آن نيز ثابت مىگردد ، همچنين است بنابر قول به كفايت گواهى يك عادل در موضوعات . 19
برخى ، ساير امارات ظن آور همچون گفتهء مورخانِ مورد اطمنيان و نيز روش جارى سلاطين بر گرفتن خراج از زمين را نيز موجب ثبوت مفتوح عنوه بودن آن دانستهاند . 20
در صورت فقدان علم و نيز امارهء معتبر و شك در مفتوح عنوه و آباد بودن زمين ، اصل عدم آن است . 21
براى دستيابى به اينكه جنگ با اذن امام عليه السّلام بوده تا زمين به عموم مسلمانان تعلق داشته باشد ، راههايى ذكر شده است ، مانند سيرهء امير مؤمنان ، على عليه السّلام نسبت به سرزمين عراق كه در اختيار مسلمانان قرار داد و عايداتش را در مصالح عمومى جامعه اسلامى صرف كرد ، يا رواياتى كه مفاد آنها مشورت خليفهء دوم با حضرت على عليه السّلام در امور مهم و دشوار حكومت ، از جمله مسائل نظامى و جنگ است كه بر جلب نظر آن حضرت دلالت دارد و يا حضور امام حسن عليه السّلام و برخى ياران خاص آن حضرت در برخى جنگها كه از آن اذن امام عليه السّلام به جهاد استفاده مىشود ؛ ليكن به ثبوت اذن از اين راهها اشكال شده است . 22
( - - - ) زمين خراجى )
1 . مجمع الفائدة 7 / 470 * 2 . جامع المقاصد 7 / 9 ؛ جواهرالكلام 38 / 11 * 3 . إقتصادنا / 446 - 448 * 4 . تذكرة الفقهاء 9 / 183 - 184 ؛ رسائل المحقق الكركى 1 / 239 ؛ جواهرالكلام 21 / 157 * 5 . جواهر الكلام 21 / 162 * 6 . مسالك الأفهام 12 / 393 ؛ مجمع الفائدة 7 / 470 ؛ كفاية الأحكام 2 / 549 * 7 . جواهر الكلام 21 / 162 * 8 . إقتصادنا / 437 - 439 * 9 . حاشية كتاب المكاسب ( اصفهانى ) 3 / 45 ؛ مصباح الفقاهة 1 / 549 * 10 . تذكرة الفقهاء ( ق ) 2 / 402 ؛ مستند الشيعة 14 / 222 ؛ جواهر الكلام 21 / 166 *
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 285
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٢٨٥