ويرانى گراييدهاند ، كه در اين صورت امام عليه السّلام زمينها را گرفته و به كسى كه توان آباد كردن آنها را دارد واگذار مىكند . البته در اينكه اين نوع زمينها بر اثر رها كردن و در نتيجه ويرانى و تبديل آنها به زمين موات ، از ملك صاحبانش خارج شده و به ملك مسلمانان درمىآيد يا نه ، اختلاف است . بنابر قول دوم ، اجرت زمين از سوى امام يا كسى كه زمين در اختيار او قرار گرفته به صاحبش پرداخت مىشود ، بر خلاف قول نخست ؛ زيرا با خروج زمين از ملك صاحبش ، وى استحقاق اجرت نخواهد داشت . 2
تصدى : بدون شك ، در عصر حضور و بسط يد ( حاكميت ) امام عليه السّلام زمام زمينهاى خراجى به دست او است و او هر گونه كه صلاح ببيند در ازاى نصف يا يك سوم يا يك چهارم يا غير آن از محصول زمين ، آن را به هر كس كه بخواهد واگذار مىكند .
بر تحويل گيرندهء زمين واجب است پس از دادن خراج و كسر هزينههاى انجام گرفته براى آبادانى زمين ، در صورت رسيدن باقى محصول به حدّ نصاب ، زكات آن را بپردازد . 3
حكم زمين خراجى در زمان غيبت همچون زمين مفتوح عنوه است ؛ يعنى در اينكه امر آن به دست حاكم شرعى ( فقيه جامع شرايط ) يا حاكم جائر است و يا در دست هيچ كدام نيست ، اختلاف است و نيز در اينكه فروختن و مانند آن از تصرفات موجب نقل و انتقال زمين خراجى ، جايز است يا نه ، اختلاف مىباشد ( - - - ) زمين مفتوح عنوه ) .
( - - - ) زمين )
1 . جواهر الكلام 21 / 174 ؛ كتاب المكاسب 2 / 239 ، 243 و 247 * 2 . جواهر الكلام 21 / 175 - 176 ؛ بلغة الفقيه 1 / 283 * 3 . المبسوط 1 / 234 - 235 ؛ المهذب 1 / 181 - 182 ؛ تذكرة الفقهاء 9 / 185 .
زمين ذِمّه
- - - ) زمين صلح
زمين سواد
زمين سَواد بخشى از زمينهاى آباد عراقكه به غنيمت مسلمانان در آمده است .
زمين سواد كه سواد عراق نيز ناميده شده ، قسمتى از زمينهاى آباد عراق است