كه مرا ياد كند » « 6 » و در روايت ديگرى از آن حضرت آمده است « مؤمن مادامى كه مشغول به ذكر مىباشد در نماز است « 7 » . . . » .
ذكر خداوند در همهء حالات « 8 » ( ايستاده ، نشسته ، خوابيده و . . . ) و بسيار ياد كردن در شبانه روز ، « 9 » در نهان و آشكار و در هر مجلس ، بويژه پس از غفلت قلب ، وسوسهء شيطان و حديث نفس ، « 10 » در مشعر الحرام « 11 » ( - - ) مشعر ) ، در طواف ، « 12 » روز عرفه « 13 » ( - - ) عرفه ) ، در ماه رمضان ، « 14 » هنگام سفر ، « 15 » هنگام ترس از صاعقه ، « 16 » در بازار ، « 17 » مسجد ، خانه ، « 18 » بيابان « 19 » و در ميان غافلان ، « 20 » مستحب ، و ترك ذكر ، مكروه و موجب قساوت قلب است . « 21 »
فراموش كردن خدا و اعراض از ذكر حق تعالى ( بى اعتنايى به شريعت او و ترك واجبات و ارتكاب محرمات ) از گناهانى است كه بر آن وعدهء عذاب داده شده است . « 22 »
انواع ذكر : ذكرهاى وارد شده در شرع بسيار است ، از جمله : تكبير ( - - ) تكبير ) ، تهليل ( - - ) تهليل ) ، تسبيح ( - - ) تسبيح ) ، تحميد ( - - ) تحميد ) ، تعويذ ( - - ) تعويذ ) ، بَسملَه ( - - ) بسمله ) ، استغفار ( - - ) استغفار ) و حولقه ( - - ) حولقه ) . گفتن اين اذكار به گونههاى مختلف و عدد خاص ، در حالات و اوقاتِ توصيه شده در روايات ، مستحب است .
ذكر خداوند به تسبيح او پيش از بر آمدن خورشيد و غروب آن ، مستحب مؤكّد است كه قرآن بدان توصيه كرده است . « 23 » كيفيت آن بنابر آنچه در روايات آمده چنين است : « لا الهَ الّا اللَّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ ، لَهُ المُلْكُ وَ لَهُ الحَمْدُ ، يُحْيى و يُميتُ ، و يُميتُ وَ يُحْيى وَ هُوَ حَىٌّ لايَموتُ ، بِيَدِهِ الخَيرِ وَ هُوَ عَلى كُلّ شَىءٍ قَديرٌ » ده بار . و « أعوذُ بِاللَّهِ السَّميعِ العَليمِ مِن هَمَزاتِ الشَّياطين ، و أعُوذُ بِكَ رَبّ أنْ يَحْضُرونِ ، إنَّ اللَّهَ هُوَ السَّميعُ العَليمُ » ده بار .
كسى كه آنها را فراموش كرده ، مستحب است هر زمان كه يادش آمد قضا كند . « 24 »
احكام : گفتن ذكر در ركوع و سجود واجب است ؛ ليكن در اينكه هر ذكرى كفايت مىكند يا خصوص تسبيح واجب است ، اختلاف است . « 25 » همچنين بنابر مشهور ، ذكر در سجدهء سهو ( - - ) سجدهء سهو ) واجب است ؛ ليكن آيا مطلق ذكر
هامش
( 6 ) وسائل الشيعة 7 / 149 *
( 7 ) 150 .
( 8 ) 149 .
( 9 ) 154 .
( 10 ) 160 - 167 ؛ كشف الغطاء 3 / 483 - 484 .
( 11 ) جواهر الكلام 19 / 79 - 80 .
( 12 ) 347 .
( 13 ) 53 .
( 14 ) قواعد الاحكام 1 / 388 .
( 15 ) جواهر الكلام 18 / 164 .
( 16 ) وسائل الشيعة 7 / 160 .
( 17 ) مستند الشيعة 14 / 20 .
( 18 ) وسائل الشيعة 7 / 160 .
( 19 ) 167 .
( 20 ) 165 ؛ كشف الغطاء 3 / 484 .
( 21 ) وسائل الشيعة 7 / 151 .
( 22 ) جواهر الكلام 13 / 313 .
( 23 ) طه / 130 .
( 24 ) وسائل الشيعة 7 / 119 - 120 ؛ كشف الغطاء 3 / 488 و 490 .
( 25 ) جواهر الكلام 10 / 89 - 90 و 166 .