خاك نهادن مرده ؛ بدين گونه كه گودالى در زمين ، حفر كرده و مرده را در آن جاى دهند و رويش را بپوشانند ؛ ليكن معناى لغوى آن اعم است . جايگاه اصلى دفن به معناى نخست باب طهارت است ، ليكن به مناسبت در بابهاى ديگرى نظير جهاد و تجارت نيز آمده است .
حكم : دفن كردن ميّت مسلمان با كيفيّت خاص ، واجب كفايى ( - - ) وجوب كفايى ) است . اجزاى جدا شده از بدن ميّت حتّى ناخن و دندانهاى او نيز مشمول حكم ياد شدهاند . « 1 » دفن كردن كافر واجب نيست ؛ بلكه برخى ، آن را جايز ندانستهاند . « 2 » كودكان و ديوانگان در حكم دفن تابع والدين خود هستند ( - - ) تبعيّت ) ؛ بنابر اين ، با مسلمان بودن يكى از والدين ، دفن فرزند نابالغ يا ديوانهء وى واجب خواهد بود . « 3 » در دفن ، قصد قربت شرط نيست ؛ از اين رو ، اگر كودكى ، ميّتى را به گونهء صحيح دفن نمايد كفايت مىكند . « 4 »
چگونگى دفن : واجب است مرده به گونهاى دفن گردد كه بوى بد آن مردم را اذيت نكند ؛ بدن نيز از گزند درندگان محفوظ باشد . « 5 » اگر دفن ميّت در زمين ممكن نباشد واجب است به هر صورتِ ممكن جسد را پنهان سازند ، مانند آنكه آن را در بنا يا تابوتى نهاده ( - - ) تابوت ) و اطراف آن را ببندند يا اگر در كشتى مرده و رساندن جسد به خشكى امكان پذير نيست ، پس از تجهيز ( غسل و كفن و نماز ) با بستن چيزى سنگين به پاى وى ، او را به دريا افكنند . « 6 »
بنابر قول مشهور واجب است مرده را در قبر بر پهلوى راست ، روبه قبله دفن كنند . « 7 » برخى قدما قائل به استحباب آن شدهاند . « 8 »
اگر زن كافرِ باردار همراه جنين درون رحمش بميرد در صورتى كه باردارىاش از مرد مسلمان باشد ، بايد او را در قبر به پهلوى چپ ، پشت به قبله بخوابانند ، به گونهاى كه روى جنين به سمت قبله قرار گيرد . « 9 »
در جايى كه بيم بيرون آوردن جسد از سوى درندگان مىرود ، محكم ساختن قبر واجب است ؛ چنان كه در فرض انداختن جسد به دريا واجب است جايى انتخاب
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 4 / 289 - 290 ؛ العروة الوثقى 2 / 112 و 117 .
( 2 ) جواهر الكلام 21 / 132 - 133 ؛ مستمسك العروة 4 / 68 .
( 3 ) العروة الوثقى 2 / 31 .
( 4 ) 114 .
( 5 ) جواهر الكلام 4 / 290 - 291 ؛ العروة الوثقى 2 / 112 - 113 .
( 6 ) جواهر الكلام 4 / 291 - 295 ؛ العروة الوثقى 2 / 113 - 114 .
( 7 ) جواهر الكلام 4 / 296 - 297 ؛ جامع المدارك 1 / 148 .
( 8 ) الوسيلة / 68 .
( 9 ) جواهر الكلام 4 / 297 - 299 .