نباشد يا ممكن باشد ليكن زن از آن امتناع كند . بر زن نيز درمان آن واجب نيست ؛ در نتيجه شوهر نمىتواند وى را بر آن اجبار كند . « 3 »
اگر كسى به ديگرى آسيبى برساند و آسيب ديده بر اثر كوتاهى در درمان خود بميرد ، هرچند آسيب ديده به خاطر ترك درمان مقصّر مىباشد ، ليكن جانى ضامن است . « 4 »
2 . درمان كننده : بر پزشك حاذق در امر درمان ، مداوا كردن بيماران واجب كفايى ( - - ) وجوب كفايى ) و دريافت اجرت در ازاى آن جايز است « 5 » ( - - ) پزشكى ) .
مداوا كردن دزد پس از قطع دست وى به بند آوردن خون موضع قطع شده ، مستحب است « 6 » ( - - ) حسم ) .
درمان بيمارى كه اميد بهبود وى نمىرود بر پزشك واجب نيست ؛ از اين رو ، خوددارى از ادامهء درمان بيمار محتضر ( - - ) احتضار ) جايز است ؛ ليكن كشتن وى از روى ترحّم ( آتانازى ) حرام و مصداق قتل نفس و موجب قصاص و ثبوت ديه است « 7 » ( - - ) اجهاز ) .
3 . وسيلهء درمان ( دارو ) : درمان كردن با برخى وسائل ، مستحب ، با برخى جايز ، با برخى مكروه ، و با برخى ديگر حرام است .
مستحب : درمان و استشفا به قرآن ، « 8 » دعا ، « 9 » صدقه ، « 10 » آب زمزم ، « 11 » و نيم خوردهء مؤمن ، « 12 » مستحب است .
جايز : درمان و استشفا به تربت امام حسين عليه السّلام « 13 » - به خوردن و غير آن - و قبور ساير معصومان عليهم السّلام و نيز قبور شهدا و عالمان دينى ، « 14 » انواع داروها و عسل ، « 15 » آب باران ، « 16 » آب ناودان كعبه ، « 17 » بول شتر « 18 » و خورده طعامهاى كنار ريخته شده از سفره ، « 19 » جايز است . خوردن تربت معصومان ، جز امام حسين عليهم السّلام ، به جهت استشفا جايز نيست ، مگر آنكه با نوشيدنىاى مُجاز ، مثل آب مخلوط و در آن مستهلك گردد . « 20 »
مكروه : درمان و استشفا با آبهاى گرم معدنى مكروه است . « 21 »
حرام : درمان و استشفا به وسيلهء محرمات ، جز در حال ضرورت و
هامش
( 3 ) جواهر الكلام 30 / 335 - 338 .
( 4 ) 42 / 27 .
( 5 ) العروة الوثقى 5 / 136 .
( 6 ) جواهر الكلام 41 / 542 .
( 7 ) استفتائات پزشكى / 39 .
( 8 ) بحار الانوار 92 / 176 .
( 9 ) وسائل الشيعة 25 / 345 ؛ التحفة السنية / 344 .
( 10 ) وسائل الشيعة 2 / 433 و 9 / 374 .
( 11 ) 25 / 260 .
( 12 ) التحفة السنية / 197 و 313 ؛ كشف الغطاء 2 / 422 .
( 13 ) الروضة البهية 7 / 326 ؛ جواهر الكلام 36 / 358 و 502 ؛ مدارك الاحكام 4 / 114 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 164 .
( 14 ) جواهر الكلام 2 / 52 .
( 15 ) زبدة البيان / 808 و 645 - 646 ؛ جواهر الكلام 36 / 502 ؛ مسالك الافهام ( كاظمى ) 4 / 160 ؛ بحار الانوار 66 / 288 .
( 16 ) وسائل الشيعة 25 / 265 .
( 17 ) 262 .
( 18 ) الروضة البهية 3 / 209 و 7 / 324 .
( 19 ) وسائل الشيعة 24 / 378 ؛ مستند الشيعة 15 / 253 - 254 .
( 20 ) تحرير الوسيلة 2 / 164 .
( 21 ) جواهر الكلام 36 / 424 ؛ مستند الشيعة 15 / 236 .