خسارت
خسارت : زيان .
از آن به مناسبت در بابهاى زكات ، خمس ، تجارت ، شركت و مضاربه سخن گفتهاند .
خسارت زدن به اموال محترم موجب ضمان و جبران آن بر عهدهء خسارت زننده است ( - - ) اتلاف ) ( - - ) قاعدهء اتلاف ) .
چنانچه كسى با مالى كه زكات به آن تعلّق گرفته ، قبل از پرداخت زكات تجارت كند و سودى به دست آورد ، فقرا به نسبت سهم خود در سود نيز شريكند ؛ ليكن اگر خسارت ببيند ، از سهم فقرا كاسته نمىشود و خسارت تنها متوجه مالك مىگردد . « 1 »
كسى كه سرمايهء خود را در چند پيشه به كار گرفته ، مانند تجارت فرش ، زمين و مسكن و در يكى از آنها زيان ديده ، آيا در پايان سال مىتواند با سود حاصل از تجارتى ديگر ، خسارت وارد شده را جبران كند و پس از آن خمس سود را بپردازد ؟ مسئله اختلافى است . برخى در مسئله تفصيل داده و گفتهاند : اگر دو پيشهء زيان ديده و سودآور ، از سنخ تجارت باشند ، جبران خسارت با سود به دست آمده جايز است ؛ اما اگر يكى تجارت و ديگرى غير تجارت ، مثلا زراعت باشد ، جبران جايز نيست . البته جبران خسارت در تجارت با سود به دست آمده در همان تجارت جايز است . « 2 »
در شركت ، سود و زيان حاصل از مال مشترك ، به نسبت سهام شركا بين آنان تقسيم مىشود ؛ ليكن در اينكه در صورت تساوى سهام ، شرط تحمل خسارت بيشتر نسبت به يكى از شركا يا شرط تساوى در خسارت در صورت تفاوت سهام صحيح است يا نه ، اختلاف است .
بنابر قول به عدم صحّت شرط ، در اينكه عقد شركت نيز باطل مىشود يا نه ، اختلاف است . « 3 »
در عقد مضاربه ، عامل به شرط عدم افراط يا تفريط ، ضامن خسارتهاى وارد شده نيست ؛ ليكن در اينكه مىتوانند شرط كنند خسارت همچون سود كه بين عامل و مالك است بين آن دو باشد يا اينكه تنها عامل ضامن خسارت باشد ،
هامش
( 1 ) العروة الوثقى 4 / 88 - 89 ؛ مستمسك العروة 9 / 192 .
( 2 ) جواهر الكلام 16 / 61 ؛ العروة الوثقى 4 / 294 - 296 ؛ مستمسك العروة 9 / 553 - 554 .
( 3 ) . الروضة البهية 4 / 200 - 201 ؛ جواهر الكلام 24 / 166 - 168 ؛ العروة الوثقى 5 / 280 .