چيزى ديگر - اختصاص دارد ، اختلاف است . « 7 » البته بنابر قول مشهور كه هزينهء انجام گرفته در زراعت زمين را استثنا كرده و زكات را در باقى مانده در صورت رسيدن به حدّ نصاب ، واجب مىدانند ، خراج نيز از مئونه ( - - ) مئونه ) محسوب مىشود . بنابر اين ، اختلاف ياد شده بر اساس قول مقابل مشهور ثمره پيدا مىكند . « 8 »
پرداخت خراج زمين در مزارعه « 9 » ( - - ) مزارعه ) ، مساقات « 10 » ( - - ) مساقات ) و اجاره « 11 » ( - - ) اجاره ) بر عهدهء مالك است ، مگر آنكه در قرار داد به گونهاى ديگر شرط شده باشد .
خَراجى ؛ زمين
- - ) زمين خراجى
خراسان
خراسان : ناحيهاى در شرق ايران .
واژهء خراسان در فارسى قديم به معناى مشرق و خاور زمين به كار مىرفت . اين عنوان در اوائل قرون وسطى بر تمامى ايالات اسلامى ، واقع در سمت خاور كوير لوت تا كوههاى هند ، اطلاق مىشد و بدين ترتيب همهء بلاد ماوراء النهر را در شمال شرقى - به استثناى سيستان و قُهَستان ( ولايتى در جنوب خراسان ، شامل قائن ، گناباد ، طبس و ترشيز ) در جنوب - در برمىگرفت ؛ ليكن در طول زمان قلمرو آن دستخوش تغييراتى شد .
ايالت خراسان در دورهء اعراب ( سدههاى نخست قرون وسطى ) به چهار بخش ، نيشابور ؛ مرو ، هرات و بلخ تقسيم مىشد . « 1 » عنوان ياد شده در باب صلات به كار رفته است .
براى اهالى خراسان همچون ساكنان عراق تياسر در قبله مستحب است « 2 » ( - - ) تياسر ) . چنان كه نشانههاى ذكر شده براى تعيين قبلهء اهل خراسان همان
هامش
( 7 ) 15 / 233 ؛ العروة الوثقى 4 / 70 - 71 .
( 8 ) مصباح الهدى 10 / 30 - 31 .
( 9 ) جواهر الكلام 27 / 43 - 44 .
( 10 ) 90 .
( 11 ) مستمسك العروة 12 / 190
1 لغت نامهء دهخدا .
2 مختلف الشيعة 2 / 64 .