حفظ
حفظ : مراقبت و نگهدارى كردن از كسى يا چيزى / به ياد سپردن .
حفظ به معناى نخست عبارت است از نگهدارى و محافظت كردن از كسى يا چيزى به منظور دفاع از آن يا جلوگيرى از وارد آمدن آسيب به آن . از آن به مناسبت در بابهايى نظير جهاد ، وديعه ، اطعمه و اشربه و حدود سخن گفتهاند .
حكم : حكم حفظ و نيز چگونگى آن بر حسب متعلق حفظ ، از قبيل جان ، آبرو ، مال و امانت ، متفاوت است .
حفظ جان : حفظ جانِ خود و هر مسلمانى ، واجب و در معرض هلاكت قرار دادن آن ، همچنين تعرض به جان انسان محترم ، حرام است . از اين رو ، دفاع از جان خود در برابر مهاجم ، جايز ، بلكه در صورت انحصار حفظ جان به دفاع ، واجب است . همچنين است دفاع از جان مؤمنى ديگر ، هر چند برخى در وجوب آن اشكال كردهاند « 1 » ( - - ) دفاع ) .
حفظ جان به لحاظ اهميّت آن در صورت تزاحم با ديگر واجبات يا ارتكاب محرّمات ، بر آنها مقدم مىشود ؛ از اين رو ، خوردن مردار در حال اضطرار ( - - ) اضطرار ) براى حفظ جان ، واجب است ؛ « 2 » چنان كه به جهت حفظ جان ، خوردن غذاى ديگرى در حال اضطرار ، حتّى بدون اذن وى - در صورت عدم امكان اذن « 3 » - و نيز اظهار كفر با اعتقاد قلبى به اسلام ، در حال تقيّه « 4 » ( - - ) تقيّه ) جايز است .
حفظ آبرو : آبرو و ناموس آدمى همچون جان او از حرمت ويژهاى برخوردار است . از اين رو حفظ آن در برابر تعرض كنندهء به آن ، واجب است ؛ خواه نسبت به آبروى خود انسان باشد « 5 » يا آبروى مسلمانى ديگر « 6 » ( - - ) آبرو ) .
حفظ مال : دفاع از مال در برابر مهاجم جايز ، « 7 » بلكه بنابر ديدگاه برخى ، در صورت غلبهء ظنّ به سلامتِ جان ، واجب است . « 8 »
حفظ امانت : حفظ مالى كه نزد كسى به امانت گذاشته شده ، واجب و كوتاهى در نگهدارى آن حرام و ضمان آور است . « 9 » ( - - ) امانت ) .
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 21 / 16 ؛ 36 / 433 و 41 / 650 - 652 ؛ جامع الشتات ( خواجويى ) / 30 - 31 ؛ الفقه و المسائل الطبية / 181 .
( 2 ) جواهر الكلام 36 / 427 و 431 - 432 ؛ مسالك الافهام 12 / 127 ؛ كتاب الحج ( شاهرودى ) 3 / 340 ؛ كتاب السرائر 3 / 125 .
( 3 ) جواهرالكلام 36 / 437 ؛ بحوث فى الفقه ( الإجارة ) / 216 .
( 4 ) القواعد و الفوائد 2 / 158 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 426 .
( 5 ) جواهر الكلام 21 / 371 و 41 / 365 ؛ حاشية المكاسب ( ايروانى ) 1 / 35 ؛ ارشاد الطالب 1 / 192 .
( 6 ) جواهر الكلام 41 / 650 - 660 ؛ كشف الغطاء 4 / 333 ؛ اسس الحدود و التعزيرات / 466 .
( 7 ) جواهر الكلام 21 / ( 16 )
( 8 ) شرائع الاسلام 1 / 232 - 233 .
( 9 ) مهذّب الاحكام 18 / 303 - 306 ؛ مصطلحات الفقه / 86 - 88 .