را بايد بدهد و در صورت نداشتن كفاره ، ضامن دو برابر قيمت آن است . « 12 »
آيا صيد حيوانى كه مىخواهد وارد حرم شود در بيرون حرم بر مُحلّ جايز است يا حرام ؟ مسئله اختلافى است . متأخران و برخى قدما آن را مكروه دانستهاند . « 13 »
بنابر مشهور ، خوردن حيوان وحشىِ ذبح شده توسط مُحرم - خواه در حرم يا بيرون حرم - بر مُحرم و مُحلّ حرام است . « 14 » همچنين است حكم حيوانى كه مُحلّ آن را در حرم ذبح كرده است . « 15 »
قطع گياه حرم : قطع گياهان و درختان حرم ، جز درختان ميوه ، خرما ، اذخر و آنچه در ملك شخصى روييده حرام است . البته اگر گياه و درخت قبل از ساختن خانه وجود داشته ، كندن و قطع آن جايز نيست . برخى در ثبوت حكم ياد شده براى ساير املاك جز خانه اشكال كردهاند . در جواز قطع گياهان و درختان خشكيده اختلاف است . « 16 » در قطع درختان كفّاره نيز ثابت است . كفّارهء قطع درختان حرم بنابر قول مشهور - بلكه بر آن ادعاى اجماع شده - در درخت بزرگ يك گاو و در درخت كوچك يك گوسفند و در قطع بعض آن ، قيمت درخت است . ديگر اقوال در مسئله عبارت است از : عدم لزوم كفّاره مطلقا ، ثبوت يك گاو به جهت كفّاره مطلقا و ثبوت قيمت درخت مطلقا . « 17 »
چرانيدن شتر و مانند آن در حرم براى مُحرم و مُحلّ جايز است . « 18 »
جنگ در حرم : آغاز كردن جنگ در حرم به نصّ آيهء شريفهء
« وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ . . . »
« 19 » حرام بوده است ؛ ليكن در اينكه اين حكم به آيهء شريفهء
« فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ . . . »
« 20 » نسخ شده يا نه ، اختلاف است . بنابر قول به عدم نسخ ، حرمت همچنان باقى است . « 21 »
جُرم و مجرم در حرم : بنابر قول منسوب به مشهور - بلكه اجماعى كه ادّعا شده - ارتكاب قتل در حرم همچون ارتكاب آن در ماههاى حرام موجب تغليظ در ديه ( ديهء كامل به اضافهء يك سوم ديه ) مىشود . « 22 »
مجرمى كه بيرون حرم مرتكب جرم و مستحق كيفر ( حدّ ، تعزير يا قصاص )
هامش
( 12 ) 20 / 294 - 295 .
( 13 ) 296 - 297 .
( 14 ) 18 / 288 .
( 15 ) 292 .
( 16 ) . 412 - 421 .
( 17 ) 20 / 425 - 428 .
( 18 ) 18 / 420 .
( 19 ) بقره / 191 .
( 20 ) توبه / 5 .
( 21 ) . حاشية شرائع الاسلام / 305 ؛ جواهر الكلام 21 / 33 .
( 22 ) جواهر الكلام 43 / 26 - 27 .