غير سال استطاعت باشد ، نذر صحيح است و ابتدا حجة الاسلام و سپس حج نذرى را به جا مىآورد .
اگر غير مستطيع نذر كند حج بگزارد ، در صورت توانايى ، به جا آوردن حج نذرى واجب است ، هرچند استطاعت شرعى نداشته باشد ؛ ليكن برخى ، استطاعت شرعى را نيز شرط دانسته و گفتهاند : حج نذرى به شرط حصول استطاعت پس از نذر بر او واجب مىشود و در صورت نگزاردن حج و استمرار استطاعت تا سال آينده ، حجة الاسلام نيز بر او واجب مىشود . امّا ظاهر كلمات فقها وجوب حجة الاسلام با حصول استطاعت است ؛ مگر آنكه حج نذرى مقيّد به همان سالى باشد كه استطاعت در آن پيدا شده ، كه در اين صورت حج نذرى را به جا مىآورد . « 1 »
اگر نذر مطلق باشد ؛ يعنى نه به نيّت حجة الاسلام باشد و نه به نيّت غير آن ، برخى قدما گفتهاند : به جا آوردن يك حج به نيّت حج نذرى از حجة الاسلام كفايت مىكند ؛ امّا به نيّت حجة الاسلام از حج نذرى كفايت نمىكند و حج نذرى بر ذمّهاش باقى مىماند . « 2 » ليكن بنابر قول مشهور ، در اين صورت دو حج بر نذر كننده واجب مىشود و به جا آوردن يكى از ديگرى كفايت نمىكند . « 3 »
چنانچه نذر كننده در وقت نذر ناتوان از گزاردن حج باشد ، آيا بر او واجب است نايب بگيرد ؟ مسئله اختلافى است . بنابر قول به عدم وجوب ، چنانچه نذر مقيّد به زمانى خاص ، و مانع نيز تا آن زمان استمرار داشته باشد ، نذر باطل مىشود ، و اگر نذر مطلق باشد ، تا حصول توانايى صبر مىكند و با يأس از آن ، نذر باطل مىشود . ليكن اگر نذر كننده در وقت نذر ، در نظر داشته در صورت ناتوانى ، نايب بگيرد ، بدون هيچ اختلافى نايب گرفتن بر او واجب خواهد بود . « 4 »
كسى كه نذر كرده حج بگزارد ، چنانچه نذرش به لحاظ انجام دادن حج مقيّد به زمانى خاص نباشد ، تأخير وفاى به نذر تا زمان گمان به نزديك بودن مرگش جايز است ؛ امّا اگر با توانايى بر گزاردن حج ، آن را به جا نياوَرَد تا بميرد ، قضاى حج از طرف او واجب است ؛ ليكن در اينكه
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 17 / 229 و 347 .
( 2 ) النهاية / 205 .
( 3 ) جواهر الكلام 17 / 348 .
( 4 ) 345 .