عواملى مختلف همچون چاپ بىرويهء اسكناس ، « 2 » افزايش نقدينگى در دست مردم ، بالا رفتن قيمت موادّ اوّليهء وارداتى و احتكار « 3 » در پيدايى تورّم نقش دارند كه در نهايت موجب كاهش ارزش پول و پايين آمدن قدرت خريد مىشود . ازاينرو موضوع تورّم در عصر حاضر از مباحث مهم و مطرح نزد صاحب نظران اقتصادى است .
فقها در مسئلهء ضمان كاهش ارزش پول در ديون ، مانند قرض ، مهر و غير آن به بحث و بررسى اين موضوع پرداختهاند .
ضمن آنكه از ديرباز دربارهء اسقاط ارزش مبادلهاى پول طلا و نقره ( درهم و دينار ) از سوى سلطان اين بحث را مطرح كردهاند كه كسى كه مقدارى درهم و دينار قرض گرفته ، سپس از سوى سلطان ، ارزش مبادلهاى آن سقوط كرده است آيا بر وام گيرنده واجب است هنگام اداى دين ، درهم و دينار فعلى داراى ارزش مبادلهاى را بپردازد يا پرداخت درهم و دينار پيش از سقوط نيز موجب برائت ذمّهء وى مىشود ؟
اقوال در مسئله به تبعيّت روايات ، مختلف است . « 4 »
با پيدايى پول كاغذى ( اسكناس ) - كه تنها ارزش مبادلهاى دارد ، بر خلاف درهم و دينار كه ارزش مصرفى نيز داشت - مسئلهء تورّم رويكرد جديدى پيدا كرده است .
در اينكه به روايات وارد شده دربارهء پول طلا و نقره ، در خصوص پول كاغذى - در موارد كاهش ارزش آن بر اثر تورّم - نيز مىشود استناد كرد يا نه ، ديدگاهها مختلف است . « 5 »
ضمان و عدم ضمان كاهش ارزش پول به ماهيت آن از لحاظ مثلى ( - - ) مثلى ) و قيمى ( - - ) قيمى ) بودن و نيز دخيل بودن وصف قدرت خريد و ارزش مبادلهاى آن در مثليت يا قيميت پول برمىگردد .
بنابر قول به عدم ضمان ، گرفتن افزون بر ارزش اسمى پول ، ربا ( - - ) ربا ) و حرام است .
( - - ) پول )
هامش
( 2 ) . فقه الطب و التضخم النقدى / 242
( 3 ) . مبسوط در ترمينولوژى حقوق 2 / 1456
( 4 ) . مختلف الشيعة 5 / 394 ؛ جواهر الكلام 25 / 66 ؛ مجلة فقه اهل البيت ، شماره 2 / 48
( 5 ) . فقه الطب و التضخم النقدى / 228 - 229 .