ايراد ضرب بدون ايجاد كبودى و جرح ) به نحو تخيير است يا همچون مراتب امر به معروف و نهى از منكر به نحو ترتيب و تدريج از مرتبهء ساده و ملايم به مرتبهء شديد ؟ مسئله اختلافى است . « 6 »
حدود : مراتب دفاع ( - - ) دفاع ) از خود يا خانواده و يا مال همچون مراتب امر به معروف و نهى از منكر ، تدريجى و مرحلهاى است . بنابراين اگر شخص متعرّض با داد و فرياد عقبنشينى مىكند ، به همان حد بايد اكتفا كرد . در فرض كفايت مرتبهء ملايمتر ، اعمال مرتبهء شديدتر موجب ضمان خواهد بود .
هرچند برخى در وجوب تدريج مناقشه كردهاند . « 7 »
تدفيف
- - ) اجهاز
تدليس
تدليس : نيرنگ زدن در عقد .
تدليس به امور زير محقّق مىشود :
1 . نشان دادن چيزى بر خلاف واقع ، مانند سرخ كردن صورت كنيز جهت سرخ روى نشان دادن وى يا ندوشيدن شير گوسفند به منظور پرشير نشان دادن آن .
2 . بازگو نكردن عيب موجود با علم به آن .
3 . عقد به وصف يا شرط كمال با علم به فقدان آن در واقع ، مانند ازدواج با زنى با وصف آزاد بودن ( برده نبودن ) يا با شرط دوشيزه بودن ( بيوه نبودن ) ؛ درحالىكه وى در واقع فاقد آن وصف يا شرط است . « 1 »
صرف وجود عيب در صورتى كه دو طرف عقد از آن آگاهى نداشته باشند تدليس به شمار نمىرود . « 2 » از اين عنوان در باب تجارت و نكاح سخن رفته است .
حكم : تدليس به همهء گونههاى آن حرام است و موجب ثبوت خيار ( - - ) خيار ) مىشود « 3 » كه در ذيل به اهمّ موارد و مصاديق آن در دو باب فقهى ياد شده اشاره مىكنيم .
هامش
( 6 ) . الحدائق الناضرة 24 / 616 ؛ جواهر الكلام 31 / 201 - 205
( 7 ) . جواهر الكلام 41 / 651 و 661 - 662 .
( 1 ) . جواهر الكلام 30 / 362
( 2 ) . 363 - 365
( 3 ) . 23 / 264 و 284