زياد گرفتن يا كم دادن شود ، بدون شك حرام است . « 5 »
قضاء : كسى كه كار او پيمانه كردن بيت المال ( - - ) بيت المال ) است مىتواند از بيت المال ارتزاق ( - - ) ارتزاق ) كند . « 6 » ( - - ) پيمانهاى )
پيمانهاى
پيمانهاى : آنچه با پيمانه اندازهگيرى شود .
به آنچه كه برحسب متعارف و معمول نزد مردم با پيمانه سنجش مىشود ، پيمانهاى اطلاق مىگردد و از آن به مناسبت در بابهاى مختلف فقهى همچون زكات ، تجارت و اقرار سخن رفته است .
زكات : زكات غلّات چهارگانه ( گندم ، جو ، خرما و كشمش ) واجب و زكات حبوبات پيمانهاى يا وزنى مستحب است . « 1 »
تجارت : فروختن كالاى پيمانهاى يا وزنى - بويژه طعام - به ديگرى پيش از تحويل آن از فروشنده مكروه است . « 2 »
از شرايط تحقّق ربا در معاملات آن است كه عوضين ( كالا و بهاى آن ) پيمانهاى يا وزنى باشد . در غير آن دو همچون كالاى شمارشى ، بنابر مشهور ، ربا محقّق نمىشود « 3 » ( - - ) ربا ) .
كالا و بهاى آن در دادوستد بايد معلوم باشد ؛ بدين جهت اگر پيمانهاى است بايد با پيمانه اندازهگيرى گردد و اگر وزنى است وزن شود ؛ « 4 » ليكن در جواز فروختن كالاى پيمانهاى به وزن و عكس آن ، اختلاف است . « 5 »
در اينكه ميزان در پيمانهاى بودن چيزى ، پيمانهاى بودن آن در عصر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است و يا ميزان ، عرف و متعارف ميان مردم است كه بر حسب زمانها و مكانها متفاوت مىباشد ، اختلاف است . البتّه اختلاف در صورتى است كه پيمانهاى بودن چيزى در عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله معلوم باشد ؛ ليكن اگر مجهول باشد بايد به متعارف نزد مردم رجوع شود و در صورت اختلاف عرف شهرها ، بنابر مشهور هر شهرى حكم خودش را دارد . « 6 » البتّه در خصوص ربا بر ميزان بودن عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله
هامش
( 5 ) . 458
( 6 ) . 40 / 54 .
1 . جواهر الكلام 15 / 205
2 . 22 / 468
3 . 23 / 336 و 358
4 . 22 / 405 - 417
5 . 23 / 372 - 376 ؛ فقه الصادق 16 / 279
6 . جواهر الكلام 22 / 426 - 429