پرندگان ، داراى اجناسى گوناگون هستند ، خريد و فروش هر جنس به غير آن جنس - مانند معاملهء يك كيلو گوشت كبك با دو كيلو گوشت مرغ - ربا ( - - ) ربا ) به شمار نمىرود ؛ ليكن معامله با همجنس - مانند فروختن يك كيلو گوشت مرغ گوشتى در برابر يك كيلو و نيم گوشت مرغ تخمى - ربا و حرام است .
ملاك و معيار در همجنسى ، اتحاد در اسم است ؛ ولى در كبوتر اختلاف شده كه آيا همهء انواع آن يك جنس به شمار مىروند يا هركدام كه اسمى خاص دارد ، مانند ورشان ( كبوتر صحرايى ) با نوع ديگر كه به اسمى ديگر خوانده مىشود ، مانند فاخته ، دو جنس محسوب مىگردند ؟ « 30 »
10 . سرقت پرندگان : مضمون برخى روايات عدم جريان حدّ سرقت ( - - ) سرقت ) در خصوص سرقت پرنده است . بنابر ادّعاى برخى ، فقها به اين روايات عمل نكردهاند ؛ « 31 » ليكن برخى از معاصران با استناد به آنها فتوا به عدم قطع دست سارق پرنده دادهاند . « 32 »
11 . ساير احكام : اگر پرنده در آب چاه بميرد هفت دلو از آن كشيده مىشود .
البتّه بسيارى از فقها عنوان پرنده را در اينجا به كبوتر و شتر مرغ و جز آن از پرندگانى كه از نظر جسم بين آن دو هستند تفسير كردهاند . اگر گنجشك - و به نظر برخى همسان آن از نظر جسم - در آب چاه بميرد يك دلو كشيده مىشود . البتّه كشيدن آب از چاه به نظر مشهور متأخّران مستحب است « 33 » ( - - ) نرخ ) .
كسى كه در قفس پرندهاى را كه مال ديگرى است باز كند و پرنده از قفس بيرون رود ، در صورت تلف شدن يا عدم بازگشت آن ضامن است . « 34 » صاحب پرنده نسبت به دانهاى كه پرنده از مال ديگرى خورده ضامن نيست . « 35 » جوجهء پرندهاى كه قدرت پرواز ندارد اگر با تير يا به وسيلهء حيوان كشته شود حلال نيست . « 36 » برداشتن جوجهء پرنده از لانهاش مكروه است . « 37 » ( - - ) بال ) ( - - ) پر ) ( - - ) پرواز )
هامش
( 30 ) . جواهر الكلام 23 / 356
( 31 ) . 41 / 498
( 32 ) . مبانى تكملة المنهاج 1 / 292
( 33 ) . جواهر الكلام 1 / 203 ، 244 و 257 - 258
( 34 ) . تحرير الوسيلة 2 / 265
( 35 ) . تحرير الاحكام 5 / 547
( 36 ) . جواهر الكلام 36 / 55
( 37 ) . النهاية / 579 .