بيهوشى
بيهوشى : زوال شعور و عقل ، از هوش رفتن .
از آن در بابهايى نظير طهارت ، صلات ، صوم ، حج ، مضاربه ، وكالت ، و نكاح سخن رفته است .
اثر بيهوشى بيهوشى - از آن جهت كه موجب زوال عقل و شعور آدمى است - شخص را از اهليّت ( - - ) اهليّت ) خارج مىكند . بدين معنا كه آنچه مشروط به عقل است ، اهليّت آن را ندارد . ازاينرو ، تكليف ( - - ) تكليف ) به فرد بيهوش متوجّه نمىشود ؛ چون از شرايط عمومى همهء تكاليف ، عاقل بودن انسان است . « 1 » و در فرض توجّه تكليف به او قبل از بيهوشى ، مكلّف به اداى آن در حال بيهوشى نخواهد بود . و نيز عمل خلافى كه در حال بيهوشى از فرد سر مىزند بزه و گناه شمرده نمىشود و مستحقّ كيفر نيست ؛ همچنين بر عقد « 2 » ( - - ) عقد ) يا ايقاعى « 3 » ( - - ) ايقاع ) كه از شخص در حال بيهوشى صادر شده اثرى مترتّب نمىگردد .
از شرايط ثبوت و نيز استمرار ولايت ( - - ) ولايت ) براى ولىّ عقل است ؛ از اين رو در حال بيهوشى ولايتى براى وى نخواهد بود « 4 » ( - - ) عقل ) .
احكام طهارت : از اسباب بطلان وضو بنابر مشهور بيهوشى است . بر بطلان ، ادّعاى اجماع نيز شده است . « 5 »
صلات : بيهوشى در اثناى نماز موجب بطلان آن مىگردد . « 6 » بر كسى كه در تماموقت نماز بيهوش بوده قضاى آن نماز واجب نيست . « 7 » برخى گفتهاند : اگر منشأ بيهوشى امرى غير اختيارى همچون بيمارى باشد ، قضاى نماز ، واجب نيست اما اگر منشأ خود فرد باشد ، مثلا بر اثر استعمال زياد مواد مخدر بيهوش شده باشد بايد نماز فوت شده در حال بيهوشى را قضا كند . « 8 »
صوم : روزهدارى كه بيهوش شده است آيا مطلقا روزهاش باطل مىگردد يا در صورتى كه نيّت روزه داشته و سپس بيهوش گشته روزهاش صحيح است ؟ « 9 » مسئله محلّ اختلاف مىباشد . قول اوّل به اكثر فقها بلكه به مشهور نسبت داده شده است . « 10 » بنابر قول مشهور قضاى روزهء ماه
هامش
( 1 ) . درّ المنضود ( گلپايگانى ) 1 / 33
( 2 ) . قواعد الاحكام 2 / 17
( 3 ) . جواهر الكلام 32 / 8
( 4 ) . 29 / 207
( 5 ) . 1 / 408 ؛ الحدائق الناضرة 2 / 104 - 106
( 6 ) . جواهر الكلام 11 / 2 - 4
( 7 ) . 13 / 4
( 8 ) . المبسوط 1 / 125 - 126 ؛ كتاب السرائر 1 / 276
( 9 ) . المقنعة / 352 ؛ المبسوط 1 / 285 ؛ المراسم العلوية / 98 ؛ مستمسك العروة 8 / 404 و 431 - 432
( 10 ) . مدارك الاحكام 6 / 139 ؛ الحدائق الناضرة 13 / 167