ارث در صورتى است كه طفل زنده به دنيا آيد . « 2 »
مرحلهء تولد : طفل پس از به دنيا آمدن و پيش از رسيدن به مرحلهء تميز ، براى تحمّل و قبول بدهى در ذمّهء خود اهليّت دارد . از اين رو ، اگر مال ديگرى را از بين ببرد يا معيوب كند ، ضامن است و در صورت داشتن مال ، ولىّ شرعى او از مالش بدهىاش را مىپردازد و گرنه صاحب حق تا زمان توانايى كودك براى پرداخت ، صبر مىكند . « 3 »
آنچه را كه براى كودك مىخرند يا به او مىبخشند ، مالك مىگردد . « 4 » همچنين وقف كردن براى او « 5 » ، شريك شدن با وى و مصالحه از طرف او و نيز فروختن و خريدن و تزويج و ديگر عقودى كه ولىّ براى او انجام مىدهد ، در صورت وجود مصلحت يا نبود مفسده بنا بر اختلاف نظر در حدود و اختيارات ولىّ براى كودك ، صحيح است « 6 » ( - - ) ولايت ) .
سخن و عمل كودك غير مميّز ، اثر شرعى ندارد . از اين رو ، عقد ( - - ) عقد ) او صحيح نيست . « 7 » اقرار « 8 » و شهادت « 9 » او نيز پذيرفته نمىشود ، و در صورت ارتكاب جرمى - مانند قذف ( - - ) قذف ) علاوه بر عدم ثبوت حدّ ( - - ) حدود ) و قصاص ( - - ) قصاص ) تعزير ( - - ) تعزير ) نيز نمىشود . « 10 »
مرحلهء تميز : به قول مشهور ، عبادات كودك مميّز « 11 » ( - - ) مميّز ) و نيز وصيّت او در كارهاى خير « 12 » و صدقهء وى « 13 » و بنا بر قولى عتق « 14 » ( - - ) عتق ) و تدبير « 15 » ( - - ) تدبير ) او صحيح است . همچنين براى حيازت ( - - ) حيازت ) مباحات « 16 » ( - - ) مباحات اصلى ) ، اولويّت استقرار در مكانهاى عمومى در صورت حضور زودتر از ديگران در آنها « 17 » و ادب شدن ( تعزير ) در صورت ارتكاب جرمى مانند دزدى و لواط « 18 » اهليّت دارد ( - - ) كودك ) .
مرحلهء بلوغ و عقل : انسان بالغ عاقل در صورت رشيد بودن ( داشتن توانايى مصرف كردن مال به شيوهء عقلايى ) ( - - ) رشد ) ، براى تمامى تصرفات مالى و غير مالى مستقلا اهليّت دارد و در صورت سفيه بودن ( - - ) سفاهت ) ، تنها از
هامش
( 2 ) 39 / 70 - 74 .
( 3 ) العناوين الفقهية 2 / 660 .
( 4 ) جواهر الكلام 28 / 174 - 175 .
( 5 ) 64 .
( 6 ) العناوين الفقهية 2 / 558 - 600 و جواهر الكلام 22 / 322 - 324 .
( 7 ) العناوين الفقهية 2 / 674 .
( 8 ) جواهر الكلام 35 / 103 - 104 .
( 9 ) 41 / 10 .
( 10 ) 413 - 414 و 42 / 48 - 50 و 178 .
( 11 ) الحدائق الناضرة 13 / 53 .
( 12 ) جواهر الكلام 28 / 271 .
( 13 ) 27 / 387 .
( 14 ) 34 / 106 .
( 15 ) 212 .
( 16 ) 26 / 322 .
( 17 ) فقه الامام جعفر الصادق 3 / 55 .
( 18 ) جواهر الكلام 41 / 413 - 414 ؛ 476 - 479 و 378 .