انفال
انفال : اموال مختصّ به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و امامان عليهم السّلام .
انفال ، جمع نفل يا نفل به معناى زيادى ، بخشش و غنيمت است . « 1 » وجه نامگذارى اموال ويژهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و أئمّه عليهم السّلام به انفال كه از قرآن كريم نشأت گرفته « 2 » اين است كه خداوند به منظور گرامىداشت مقام رسالت و امامت و برترى بخشيدن وجود مبارك رسول خدا و امامان بر ديگران ، افزون بر خمس ، انفال را نيز به آنان اختصاص داده است . « 3 »
از اين موضوع هر چند به تفصيل در بخش پايانى كتاب خمس يا در بابى مستقل تحت همين عنوان بحث شده ، ليكن از آن در بابهاى جهاد و احياء موات نيز سخن رفته است . در اين جا به دو محور مهم آن يعنى انواع انفال و احكام آن اشاره مىكنيم .
انواع : انفال انواع و مصاديق مختلفى دارد كه عبارتند از :
1 . زمينى كه مسلمانان بدون جنگ و خونريزى بر آن دست يافتهاند ؛ خواه مالكانش آنها را رها كرده باشند مانند زمينهاى يهوديان بنى نضير در مدينه ، و يا خود آنان به حكومت اسلامى واگذار كرده باشند مانند فدك . « 4 » به اين نوع ، فيىء ( - - ) فيىء ) نيز گفته مىشود . « 5 »
2 . زمين موات ؛ يعنى زمينى كه به سبب موانعى همچون بىآبى يا آب گرفتگى و مانند آن ، بدون عمران و اصلاح ، قابل بهرهبردارى نيست ؛ خواه مالكى داشته و از بين رفته يا آن را رها كرده و يا از اصل ، مالكى نداشته است مانند بيابانها . « 6 » زمين مواتى كه مالك مشخص دارد ، در اين كه به طور مطلق از انفال است يا از انفال نيست و يا چنانچه به احيا مالك آن زمين شده باشد از انفال به شمار مىرود ، و اگر به غير احيا مانند خريدن يا به ارث بردن ، مالك شده باشد ، از انفال به شمار نمىرود ، اختلاف است . « 7 »
3 . ساحل دريا و كنارهء رود و هر زمين بدون صاحب ؛ هر چند موات نباشد مانند برخى جزاير . « 8 »
هامش
( 1 ) مستند الشيعة 10 / 139 .
( 2 ) انفال / 1 .
( 3 ) جواهر الكلام 16 / 115 .
( 4 ) 116 .
( 5 ) مجمع البحرين / واژهء « نفل » .
( 6 ) جواهر الكلام 16 / 117 - 119 .
( 7 ) مستند الشيعة 10 / 146 .
( 8 ) مستند العروة ( الخمس ) / 361 .