جملهء خبرى كه در مقام خبر دادن از ثبوت يا نفى چيزى است گاه مطابق با واقع و گاه مخالف با آن است . از اين رو ، به صدق و كذب متّصف مىشود . « 1 » از آن در باب تجارت بحث شده است .
تقسيمات : انشاء داراى تقسيمات ذيل است :
1 . انشاء فعلى و قولى : انشاء به لحاظ آنچه كه براى ابراز اعتبار نفسانى قابليّت دارد ، به انشاء فعلى و قولى تقسيم مىشود . انشاء فعلى عبارت است از انشاء با دادن و گرفتن ( - - ) معاطات ) و يا هر فعل ديگرى كه قائم مقام قول باشد مثل اشاره شخص لال و يا نوشتن . و انشاء قولى [ - انشاء لفظى ، انشاء به صيغه ] عبارت است از انشاء با لفظ و صيغهء مخصوص . براى مثال ، انشاء تمليك و تملّك در بيع ، گاه با دادن كالا و دريافت بهاى آن تحقّق مىيابد و گاه با صيغهء « بعت » و اشتريت » . « 2 »
2 . انشاء تنجيزى و تعليقى : انشاء به لحاظ ابراز آن به نحو مطلق يا مشروط بودن مورد انشاء ( منشأ ) به انشاء تنجيزى و تعليقى تقسيم مىشود . اول ، مانند انشاء ملكيّت كتاب براى شخصى بدون اشتراط به امرى ، و دوم ، مانند انشاء ملكيّت كتاب براى شخصى به شرط آمدن شخص ديگر .
انشاء تنجيزى تأثير فعلى دارد ، بر خلاف انشاء تعليقى كه اثر بالفعل ندارد و تأثير آن مشروط به تحقّق شرط است . « 3 »
3 . انشاء خارجى و قلبى : انشاء به لحاظ منشأ آن ، به انشاء خارجى و قلبى ( نيّت ) [ - انشاء نفسى ، انشاء ضميرى ] تقسيم مىشود . شرط صحّت همهء عقود ( - - ) عقد ) و ايقاعات ( - - ) ايقاع ) انشاء خارجى است و انشاء قلبى كفايت نمىكند ، مگر در نذر ( - - ) نذر ) و عهد ( - - ) عهد ) كه از برخى كفايت نيّت قلبى در تحقّق آن دو ، نقل شده است . « 4 »
حكم : در تمامى عقود و ايقاعات ، قصد انشاء معتبر است . در اين كه در قرائت نماز ، افزون بر قصد قرائت قرآن ، مىتوان در مثل آيه
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
، انشاء حمد ، در آيه
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
، انشاء مدح ،
هامش
( 1 ) مصباح الفقاهة 2 / 52 .
( 2 ) 193 ؛ جامع المدارك 3 / 71 و تحرير الوسيلة 2 / 433 .
( 3 ) حاشية المكاسب ( اصفهانى ) 1 / 296 ؛ مصباح الفقاهة 3 / 81 و كتاب البيع ( مصطفى خمينى ) 1 / 169 - 170 .
( 4 ) حاشية المكاسب ( سيد يزدى ) 1 / 66 و 2 / 153 .