آن را تقسيم افراز قرار دادهاند و آن در موردى است كه مال به لحاظ صفات ، قابل تقسيم به اجزاى مساوى باشد مانند پارچه ، گندم و ديگر حبوبات . افراز به اين معنا خاص است « 2 » و در باب قضاء با عنوان قسمت مورد بحث قرار گرفته است .
قسمت افراز : در صورتى كه يكى از دو شريك ، تقسيم مال را درخواست كند و شريك ديگر امتناع ورزد و مال نيز پس از قسمت كردن همانند پيش از آن قابل انتفاع باشد ، آن مال به اجبار تقسيم مىشود « 3 » ( - - ) تقسيم ) .
افراط
افراط : زيادهروى .
افراط داراى احكام تكليفى و وضعى مىباشد و در ابواب طهارت ، صلات ، خمس ، تجارت ، قرض ، حجر ، شركت ، مزارعه ، عاريه ، وكالت ، اطعمه و اشربه و شهادات آمده است .
افراط در بلند خواندن حمد و سوره به حدّى كه خارج از متعارف باشد ، نماز را باطل مىكند . « 1 »
زيادهروى در مصرف ، اسراف ( - - ) اسراف ) است . افراط كردن در صرف مال در كارهاى خير با رشيد بودن ( - - ) رشد ) منافات ندارد . « 2 »
چنانچه افراط موجب زيان به ديگرى گردد ، افراط كننده ضامن است مانند اين كه افراط در آب دادن مزرعه باعث خرابى ساختمان همسايه شود . « 3 »
رهن گيرنده « 4 » ( مرتهن ) ، دلّال « 5 » ، وكيل ، شريك « 6 » و هر كسى كه امين است ، در صورتى ضامن مىباشد كه افراط يا تفريط كند ( - - ) قاعدهء عدم ضمان امين ) .
افراط در خوردن مكروه است و اگر موجب ضرر شود يا گمان ضرر باشد ، حرام مىگردد . « 7 » مقدار مصرف شده از درآمد ، خمس ( - - ) خمس ) ندارد ، مگر آن كه در مصرف زيادهروى شده باشد ، در اين صورت آن مقدار خمس دارد . « 8 »
افراط در شوخى و مزاح اگر مصداق خلاف مروّت ( - - ) مروّت ) باشد ، بنا بر قولى
هامش
2 و 3 تحرير الاحكام 5 / 219 و مسالك الافهام 14 / 29 .
1 جواهر الكلام 9 / 382 .
2 جامع المقاصد 5 / 183 - 186 .
3 مجمع المسائل 2 / 101 .
4 جواهر الكلام 25 / 174 .
5 مجمع الفائدة 8 / 540 .
6 10 / 203 .
7 جواهر الكلام 36 / 461 .
8 سؤال و جواب ( سيد يزدى ) / 274 .