اخلاص
اخلاص : انجام عمل ، تنها براى خدا .
منظور از اخلاص در فقه آن است كه مكلّف در عمل عبادى خود جز قصد قربت و عبوديّت براى پروردگار ، هيچ انگيزهء ديگرى نداشته باشد ؛ خواه به نحو استقلال يا انضمام . در قرآن كريم « 1 » و روايات معصومان عليهم السّلام « 2 » بر لزوم اخلاص در طاعات و عبادات تأكيد و در فقه در بابهاى مربوط به عبادات مانند صلات و صوم به عنوان ركن اصلى نيّت مطرح شده است .
خلوص در نيّت عمل عبادى ، شرط و عبادت بدون آن باطل است . رذيلت مقابل فضيلت اخلاص ، ريا ( - - ) ريا ) است كه موجب بطلان عمل عبادى است . « 3 » البته وجود پارهاى اغراض تبعى در عبادت با اخلاص منافات ندارد و موجب بطلان عمل نمىشود مانند آن كه در غسل يا وضو در كنار غرض اصلى يعنى انجام عمل به قصد قربت ، نيّت تبعى خنك يا پاكيزه شدن را نيز داشته باشد . به اين جهت فقها در مسألهء دريافت مزد براى نماز و روزهء ميّت ، بر منافات نداشتن آن با قصد قربت تصريح كردهاند . « 4 »
اخلاص ؛ سوره
- - ) توحيد ؛ سوره
اخلاف
اخلاف : وفا نكردن به وعده و عهد .
در باب تجارت و شهادات به مناسبت از آن سخن رفته است .
خلف وعده : خلف وعده ( - - ) وعده ) دروغ نيست تا از آن جهت حرام باشد . « 1 » آيات « 2 » و روايات بسيارى « 3 » در مذمّت خلف وعده وارد شده است كه به نظر بسيارى از فقها ، در وجوب وفاى به وعده و حرمت تخلّف از آن ظهور دارد « 4 » ، ليكن بنا به نظر مشهور ، حرام نيست « 5 » - گرچه كراهت شديد دارد « 6 » - مگر اين كه هنگام وعده دادن قصد وفاى
هامش
( 1 ) بيّنه / 5 .
( 2 ) وسائل الشيعة 1 / 64 - 73 .
( 3 ) مستمسك العروة 6 / 20 - 21 .
( 4 ) الحدائق الناضرة 11 / 53 .
1 مصباح الفقاهة 1 / 392 و المكاسب المحرمة ( امام خمينى ) 2 / 60 و 67 .
2 صفّ / 2 - 3 .
3 وسائل الشيعة 12 / 165 .
4 مصباح الفقاهة 1 / 393 .
5 كتاب المكاسب ( شيخ انصارى ) 2 / 15 .
6 منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 10 .