دو يا يك گام و وقت نماز عصر را ، چهار يا دو گام مىداند ، اخبار اقدام گفته شده است .
براى اين روايات ، توجيهاتى ذكر شده است :
1 . مراد ، بيان مدّت وقت فضيلت نماز ظهر و عصر است . وقت فضيلت نماز ظهر تا امتداد سايه به مقدار دو يا يك گام و نماز عصر تا چهار يا دو گام است .
2 . مراد ، بيان وقت نافلهء ظهر و عصر در مقدار ياد شده و جواز تأخير نماز واجب از آن مدّت است .
3 . منظور ، زمان اختيارى نماز ظهر و عصر است ، در مقابل وقت اضطرارى آن دو كه پس از گذشت سايه از مقدار ياد شده ، آغاز مىگردد . « 1 »
اخبار تثليث
اخبار تثليث : اخبار تقسيم كنندهء اشياء به سه دسته .
به اخبارى كه مفاد آنها ، تقسيم اشياء به سه دستهء حلال ، حرام و مشتبه ( حلال بيّن و حرام بيّن و شبهات بين ذلك ) « 1 » است اخبار تثليث گفته مىشود .
اين اخبار در مباحث اصول عملى اصول فقه مطرح شده است .
اخباريان ( - - ) اخبارى ) با استناد به اخبار ياد شده و برخى ادلّهء ديگر ، احتياط ( - - ) اصل احتياط ) را در موارد شبههء تحريمى حكمى ( - - ) شبههء حكمى ) واجب دانستهاند ، بر خلاف اصوليان كه اصل برائت ( - - ) اصل برائت ) را جارى مىكنند و احتياط را واجب نمىدانند .
اصوليان امر به اجتناب در اخبار تثليث را يا بر استحباب حمل كردهاند يا آن را به موارد شبهات موضوعى مقرون به علم اجمالى ( - - ) علم اجمالى ) مانند اشتباه يك ظرف آب نجس ميان دو ظرف و نيز موارد شبهات بدوى حكمى پيش از جستجوى لازم از حكم مشتبه اختصاص دادهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة 4 / 140 - 152 ؛ جواهر الكلام 7 / 75 - 80 و 164 - 175 .
1 وسائل الشيعة 27 / 157 .
2 فرائد الاصول 2 / 20 و 82 - 87 و مصباح الاصول 2 / 299 .