جايز نمىداند كه مردم به تسليم و اطاعت محض از هر فرمانروايى بپردازند كه با شيوهء دلخواه خود ، مسؤليت امور مسلمانان را در دست گرفته است !
كوتاه سخن اين كه در صورتى كه اصل صدور حديث از پيامبر خدا صلى اللَّه عليه وآله مورد قبول باشد ، اين فراز از حديث بدان افزوده شده تا مردم به اطاعت از معاويه و كارگزاران وى وادار شوند و از فرمانبردارى از آنان دست برندارند . اگرچه آنان ستم روا دارند و بىعدالتى كنند و افرادى فاسق و فاجر باشند .
پس همان طورى كه اين فراز به حديث افزوده شده ، تعليل مفاد آن نيز افزوده شده كه « زيرا مؤمن همانند شتر راهوار است . . . » .
سردرگمى علماى اهل سنّت در فهم اين بخش از حديث ، گفتههاى ما را تأييد مىكند . در اين جا به ديدگاههاى دو شارح كتاب مسند ترمذى بسنده مىنماييم .
ابن عربى مىگويد : « پيامبر صلى اللَّه عليه وآله فرمود : حرف شنوى داشته باشيد و اطاعت كنيد » ؛ ( يعنى از اميران اطاعت كنيد ) حتى اگر بردهء حبشى بر شما حاكم شد . در حالى كه علماى ما گفتهاند : برده نمىتواند ولى امر باشد .
ابن عربى مىافزايد :
سنت پيامبر يا سنت خلفاء؟ (فارسى) — صفحة 124
مساهمون: السيد علي الحسيني الميلاني
ص١٢٤