به نظر من پيامبر صلى اللَّه عليه وآله از فساد حكومت و سيطرهء نااهلان بر آن خبر داده است تا جايى كه ولايت امر در اختيار بردگان قرار مىگيرد . ايشان اشاره مىكند كه اگر چنين زمانى فرا رسيد گوش به فرمان باشيد و اطاعت كنيد تا از اين طريق ، به كمترين زيان برسيد و آن ، همان شكيبايى بد در برابر ولايت ولى نااهل است تا تغيير بدترى رخ ندهد و فتنهاى كور و كر كه هيچ درمان و راه نجاتى براى آن وجود ندارد ، دامن امّت را نگيرد . « 1 » مباركفورى نيز به توجيه اين حديث مىپردازد و مىگويد :
« منظور از سخن پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله اين است كه اگر پستترين مردم به امامت رسيد از اطاعت او سرباز نزنيد و يا اگر بردهء حبشى بر شما مسلّط شد براى پرهيز از فتنه انگيزى ، از او اطاعت كنيد .
و در ادامه مىگويد : در برخى نسخههاى ابوداوود اين گونه آمده است :
« وَإن عبداً حبشياً » كه كلمه « عبداً » به صورت منصوب آمده است ، بدين معنا كه : حتى اگر فرمانروا بردهاى حبشى باشد ، از او اطاعت كنيد !
خطابى مىگويد : مقصود پيامبر صلى اللَّه عليه وآله اين است كه از كارگزاران انتصابى از سوى امام - حتى اگر بردهء حبشى باشند - اطاعت كنيد . منظور پيامبر صلى اللَّه عليه وآله اين نيست كه حتى اگر امامِ شما ،
هامش
( 1 ) . عارضة الأحوذى : 10 / 148 و 149