گفتنى است كه قاضى اسماعيل در كتاب احكام ، كلاباذى در كتاب معانى و طَحاوى در كتاب مشكل الآثار ، اين دو حديث را اين گونه جمع كردهاند . « 1 »
سر در گمى در حل مشكل
با توجه به بررسىهايى كه انجام يافت ، سر در گمى عالمان اهل تسنن در حل اين مشكل روشن شد . بديهى است كه سكوت نسبت به وجود حديث « إلّا باب علي عليه السلام » ستمى ناروا است كه خداوند از آن چه ستمگران انجام مىدهند ، غافل نيست . از طرفى باطل دانستن آن ، امرى است كه خدا و مؤمنان آن را نمىخواهند .
بنابراين دو راه پيش روى ماست :
1 . پذيرش و اعتراف به جعلى و ساختگى بودن حديث « دريچه » كه حقيقت تلخ است .
2 . جمع بين دو حديث به گونهاى كه آزادانديشان بپسندند !
از اين دو راه ، ابن حجر عسقلانى و گروهى از متقدّمين و متأخّرين راه دوم را برگزيدهاند ؛ ولى سخنان آنان متناقض است و در اين راه تلاشهايى نوميدانه انجام دادهاند .
هامش
( 1 ) . تنزيه الشريعة المرفوعه : 1 / 384