ظرافتى در اين كلام وجود دارد كه اهل دقّت متوجّه مىشوند و آن اين كه در واژه « ذرّ » دو ويژگى اخذ شده است :
يكم . لطافت ، ريز بودن ، كوچكىِ نسبى ؛
دوم . انتشار و پخش .
پس آن چه در واژهء « ذريّه » وجود دارد در واژهء « اولاد » نيست ، گرچه به حسب ظاهر بعضى استعمالات مترادف هستند ؛ از اين رو راغب اصفهانى در المفردات في غريب القرآن مىنويسد :
الذريّة أصلها الصغار من الأولاد ، وإن كان قد يقع على الصغار والكبار معاً في التعارف ، ويستعمل للواحد والجمع وأصله الجمع . قال تعالى : « ذُرّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ » « 1 » وقال : « ذُرّيَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ » « 2 » وقال : « إِنّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمامًا قالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتي » « 3 » . « 4 »
بنابراين ، « ذريّه » اخصّ از « اولاد » است ؛ يعنى ذريّهء شخص اولاد او هستند ؛ ولى صغار از اولاد را كه در بلاد منتشر و پراكنده هستند ، گويند . البته منظور از صغار ، صغار سنّى نيست ، هر چند بايستى در اين مطلب تأمّل شود . به اولادى ذريّه مىگويند كه با شخص فاصله داشته باشد و هر چه فاصله نسلى بيشتر باشد ، عنوان ذريّه بيشتر صدق مىكند ؛ لذا بر فرزند بلافاصله « اولاد » گويند ، يعنى از او متولّد شدهاند ؛ اما اولادِ
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) : آيهء 34 .
( 2 ) . سورهء اسراء ( 17 ) : آيهء 3 .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) : آيهء 124 .
( 4 ) . المفردات في غريب القرآن : 178 .