مدّعا دلالت دارد . پس از ديدگاه شيعه ، اهل بيت عليهم السلام به قطع و يقين داراى عصمت هستند ، اما عصمت امامان هرگز مستلزم قول به جبر نيست و علماى بزرگ شيعه عليهم الرحمه بين عصمت امامان عليهم السلام و نفى جبر به خوبى جمع كردهاند و ما پيش از اين در مباحث مربوط به عصمت به طور مفصل به اين اشكال پاسخ دادهايم « 1 » و در اينجا نيز به مناسبت مرورى اجمالى به اين پاسخ خواهيم داشت .
بايد دانست كه وجود عصمت ، شخص را هرگز به انجام كارهاى خوب و ترك كارهاى قبيح مجبور نمىسازد ، بلكه معصوم با وجود اختيار و قدرت بر امور قبيح به سراغ آنها نمىرود . دفع پليدى از اهل بيت نيز به همين معناست ؛ يعنى خداوند به اهل بيت عليهم السلام علم و فهمى عطا كرده كه با وجود قدرت بر معصيت ، به اختيار آن را ترك مىكند و اين إعطا نيز به جهت شايستگى خود اهل بيت عليهم السلام است ، چرا كه خداى تعالى به علم سابق خويش از احوالات بندگان و مخلوقاتش آگاه است و با علم به شايستگى اهل بيت عليهم السلام ، آنان را معصوم قرار داده است به گونهاى كه ايشان وعاء و ظرف مشيت خداوند هستند و چيزى را بر خلاف ارادهء خداوند اراده نمىكنند ؛ « 2 » به عبارت ديگر اهل بيت عليهم السلام نيز اراده دارند ، امّا به اختيار خود هرگز امرى را بر خلاف خواست خداوند نمىخواهند . پس چنان كه تمام افعال خداوند نيكو و حَسن است و خداوند هيچ كار قبيحى انجام نمىدهد ، در عين حال كسى خدا را مجبور نمىداند . همين طور اهل بيت عليهم السلام نيز بدون اينكه به فعل حَسن يا ترك قبيح مجبور باشند ، همواره انجام امور نيكو و ترك امور قبيح را اراده مىكنند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : جواهر الكلام في معرفة الإمامة والإمام : جلد دوم ، بحث عصمت .
( 2 ) . الغيبة ( شيخ طوسى ) : 247 ؛ بحارالأنوار : 25 / 337 ح 16 و 52 / 51 ح 35 .