گرد نمىآورد و مردم را به خود دعوت نمىكند و تحمل رنج محنت مىكند براى مردم ، چنين كسى خودخواه و خودپرست نيست ، بلكه خود را فداى ايمانش مىكند ، پس در دعوى خويش صادق است و در آن ترديدى نيست .
آن گاه قرآن به بيان آفرينش آسمانها مىپردازد كه خدا آنها را در شش روز به پايان رسانيد . آن گاه به خلقت انسان پرداخت . در دو مرحله . در مرحلهء نخست او را از گل خلق كرد و در مرحلهء دوم در رحمها آفريد . همچنين به عالم ذر اشارت دارد كه در آن عالم انسانها را همه يكباره به صورت ذر ( مورچه يا موجودات خرد ) بيافريد و در صلب مردان نهاده شدند . يك بار ديگر در مرحلهء زناشويى خلق كرد و او در شكم مادران نمو كرد . آن گاه به دميدن روح در آن اشارت دارد و اين آفرينشى ديگر است بعد از آن آفرينش و اين سلسله / 208 هم چنان در جريان است تا به حشر و نشر قيامت منتهى گردد .
شرح آيات :
[ 1 - 2 ] «
الم * تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ
- الف .
لام . ميم . * نازل شدن اين كتاب كه در آن هيچ شكى نيست ، از جانب پروردگار جهانيان است . » كلمهء « ربّ » بيانگر عطاى تدريجى است ( چون تربيت ) . و خدا پروردگار آسمانها و زمين است . يعنى آنها را در هر مرحله ، كمالى تازه مىبخشد و آفرينشى ديگر . خداى تعالى به اين معنى اشارت دارد ، آنجا كه مىگويد : « و آسمان را به نيرو برافراشتيم ، حقا كه ما تواناييم » . « 2 » چگونه ممكن است عيب عارض كتابى شود كه پروردگار جهانيان و مسلط بر آفريدگان و مدبّر كارهاى آنها ، آن را نازل كرده باشد ؟ بشر فطرتا به خدا اطمينان دارد . و هر چه معرفت و شناخت او كاملتر شود اين اطمينان هم افزونتر گردد . پس درستترين راه براى اين كه اين كتاب در نفوس
هامش
( 2 ) - الذاريات / 47 .