ثابت نمىشود و بعيد نيست كه اشتباه باصره بوده است .
( مسأله 1386 ) اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است ، كسى هم كه از او تقليد نمىكند ، بايد به حكم او عمل نمايد . ولى كسى كه مىداند حاكم شرع اشتباه كرده ، نمىتواند به حكم او عمل نمايد .
( مسأله 1387 ) اول ماه با محاسبات نجومى ثابت نمىشود . ولى اگر انسان از گفته آنان يقين پيدا كند ، بايد به آن عمل نمايد و اگر با محاسبات علمى امكان رؤيت هلال را نفى كنند ثبوت هلال با شهادت دو نفر عادل مشكل مىباشد . و احاديث مربوط به عدم حجيت قول منجم و . . . مربوط به محاسبات ظنى آن روز بوده و ارتباطى به محاسبات علمى امروز ندارد .
( مسأله 1388 ) بلند بودن ماه يا دير غروب كردن آن ، دليل نمىشود كه شب پيش ، شب اول ماه بوده است .
( مسأله 1389 ) اگر اول ماه رمضان براى كسى ثابت نشود و روزه نگيرد . چنانچه دو مرد عادل بگويند كه شب پيش ماه را ديدهايم ، بايد روزه آن روز را قضا نمايد .
( مسأله 1390 ) اگر در شهرى اول ماه ثابت شود ، براى مردم شهر ديگر كه به آن نزديك است كفايت مىكند و همچنين شهرهاى دور دستى كه افق آنها با هم متحد است و همچنين اگر ماه در بلاد شرقى مانند مشهد - ديده شود براى كسانى كه در بلاد غربى هستند ، كفايت مىكند . ولى رؤيت در بلاد غربى براى كسانى كه در قسمت شرقى آن هستند كفايت نمىكند ، مگر آن دو شهر با هم نزديك باشند ، يا انسان بداند كه افق آنهايكى است .
( مسأله 1391 ) روزى را كه انسان نمىداند آخر رمضان است يا اول شوال ، بايد روزه بگيرد ولى اگر پيش از مغرب بفهمد كه اول شوال است ، بايد افطار كند .
( مسأله 1392 ) اگر زندانى نتواند به ماه رمضان يقين كند ، بايد به گمان عمل نمايد . و اگر آن هم ممكن نباشد ، هر ماهى را كه روزه بگيرد صحيح است ، و اگر زندان او ادامه يافت بنابر احتياط واجب بايد بعد از گذشتن يازده ماه از ماهى كه روزه گرفت ، دوباره يك ماه روزه بگيرد ولى اگر بعد گمان پيدا كرد بايد به آن عمل نمايد .
رسالهء توضيح المسائل (فارسى) — صفحة 333
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٣٣٣