شروح و تعليقات بسيارى بر آن نوشتهاند كه مؤلف الذريعة ، نام بيست و دو شرح آن را « 1 » ذكر مىكند و بسيارى از دانشمندان نيز آن را ترجمه كردهاند كه در الذريعه « 2 » مذكور است .
در اينجا بد نيست جريانى را كه در مورد كتاب مصباح براى شيخ طوسى رحمه الله اتفاق افتاده و قاضى نور اللَّه در مجالس المؤمنين نقل كرده عيناً نقل كنيم كه سيد بحر العلوم به نقل از وى در كتاب « فوائد الرجالية » مىنويسد :
بعضى از مخالفان به عرض خليفهء عباسى ، كه معاصر شيخ طوسى رحمه الله بود رسانيدند كه او و اصحاب او از شيعهء اماميه ، سب صحابه مىكنند و كتاب مصباح كه دستور اعمال و ادعيهء سنهء متهجدان است ، گواه بر اين امر است ؛ زيرا كه در دعاى عاشورا دارد : «
اللهم خص انت اول ظالم باللعن منى وابدا به اولا ثم الثانى ثم الثالث ثم الرابع اللهم العن يزيد خامساً
» كه لعن بر خلفا مىباشد ؛ پس خليفه در پى شيخ و كتاب مصباح فرستاد ، چون با كتاب حاضر شد ، شيخ طوسى رحمه الله منكر سب شد و وقتى كتاب را گشودند و دعاى مذكور را به او نشان دادند و گفتند : اين را چه عذر خواهيد گفت ؟ شيخ رحمه الله فوراً گفتند :
يا . . . مراد از آن عبارت نه آن است كه غمازان گمان بردهاند ؛ بلكه مراد به اول ظالم ؛ قابيل ، قاتل هابيل است كه بنياد قتل در دنيا نهاد ، و ابواب لعن بر روى خود گشود و مراد به ثانى عاقر ( پى كننده ) ، ناقهء صالح است و اسم او قيدار بن سالف بود ، و مراد به ثالث قاتل ، يحيى
هامش
( 1 ) - الذريعه ، ج 3 ، ص 5 - 7 .
( 2 ) - ج 3 ، ص 7 و ج 4 ، ص 136 و ج 13 ، ص 117 - 123 و غير آن .