كلام محقق طوسى
فيلسوف شهير شرق و افتخار فلاسفه و حكماى اسلام ، خواجه نصيرالدين طوسى در رساله فيلسوفانه و محققانهاى كه در امامت تأليف فرموده ، فصلى كامل راجع به غيبت امام دوازدهم و طول مدت و رفع استبعاد آن مرقوم داشته است و در پايان آن ، راجع به " سبب غيبت " چنين فرموده است :
« وَأَمّا سَبَبُ غَيْبَتِهِ فَلا يَجُوزُ أَنْ يَكُونَ مِنَ اللَّهِ سُبْحانَهُ وَلا مِنْهُ كَما عَرَفْتَ ، فَيَكُونُ مِنَ الْمُكَلَّفِينَ ، وَهُوَ الْخَوْفُ الْغالِبُ وَعَدَمُ التَّمْكِينِ وَالظُّهورُ يَجِبُ عِنْدَ زَوالِ السَّبَبِ » ؛ « 1 »
« امّا سبب غيبت امام دوازدهم ، پس جايز نيست كه از جانب خداى سبحان و يا از جانب خود آن حضرت باشد ؛ بلكه همانگونه كه شناختى از مردم و مكلفين است و آن خوف غالب و تمكين نداشتن مردم از امام است و هر موقع اين سبب زايل شود ؛ يعنى مردم تمكين و اطاعت از امام نمايند ، ظهور واجب مىشود » .
چنانچه دقت و ملاحظه شود ، كلام اين استاد بزرگ كه در روشنايى عقل و حكمت اين موضوع را بررسى و مورد تحليل قرار داده ، مؤيد بعضى وجوهى است ، كه در مقالات پيش به طور مفصل شرح داديم ، و آن بيم از قتل و تمكين نكردن مردم است و اگر اين سبب بر طرف شود ، آن حضرت ظاهر مىشود ، پس سزاوار نيست بندگان با آنكه سبب غيبت خود آنها هستند ، اشكال و ايراد نمايند .
مع ذلك چنانچه آنها رفع سبب نكنند ، اراده خدا بر آن تعلق گرفته كه در زمان
هامش
( 1 ) . اين رساله در سال 1335 شمسى در تهران طبع شده و اين جمله در فصل سوم ، ص 25 ، آن نقل گرديد .