گفتار دوم : تجلّى توحيد در اسلام
تجلّى توحيد در اسلام ، به قدرى نيرومند و پر تلألؤ است كه اسلام و توحيد و موحّد و مسلم ، مانند دو لفظ مترادف ، مفهوم واحد يافته ، و به گفته بيگانگان - مثل گوستاو لوبون - عقيدهء توحيد ، تاج افتخارى است كه در بين اديان بر سر اسلام نهاده شده است . « 1 » اسلام ، دين خدا است دين توحيد است و دين همه پيغمبران و پيروان راستينشان دين حضرت خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله است ، نه براى دين حقّ اسمى بهتر از اين اسم مىتوان يافت ، و نه براى بشر ، واقعيت و اصالتى اصيلتر و عالىتر از مفهوم اين اسم . و اين از قضايايى است كه مىگويند : « قياساتها معها » دليلش با خودش مىباشد ، و خودش دليل خودش است .
دين حقّ غير از اسلام ، به حقّ نخواهد بود و هر تعبير ديگر كه از دين حقّ بشود ، اگر مفهومش ، مفهوم كلمهء « اسلام » يا كلماتى كه در لغات ديگر با آن مترادفند ، نباشد ، دين حقّ نيست . خدا واحد است ، و دين حقّ واحد است و آن اسلام است كه در مفهومش هيچگونه دوگانه خواهى و دوگانه پرستى و شرك نيست . تسليم خدا بودن ، و فرمانبردار و فرمان پذير بىقيد و شرط او بودن ، هم به اعتقاد و هم به عمل ،
هامش
( 1 ) . تاريخ تمدن اسلام و عرب ، ص 142 .