[ رهبرى نهضتها ]
مرحوم سيد شرفالدين ، « 1 » عالم بزرگ شيعه و مؤلف كتابهاى نفيس ، المراجعات ، الفصول المهمه ، الى المجمع العلمى العربى و تأليفات ديگر بود كه در لبنان و سوريه ، پرچم مخالفت با استعمار فرانسه را به اهتزاز درآورد .
مرحوم ميرزا محمد تقى شيرازى « 2 » بود كه از كربلا ، انقلاب تاريخى عراق عليه استعمار انگليس را رهبرى كرد . « 3 »
مرحوم آيت اللّه ميرزا محمد حسن شيرازى « 4 » بود كه در واقعهء رژى و تنباكو استعمار را كوبيد و با مبارزهء منفى - كه از تعاليم مهم اسلام است - و تحريم تنباكو ، ملت ايران را به قوهء و نيروى خويش آگاه كرده و تاريخ جديد بيدارى ملت را پى ريزى فرمود . « 5 »
و اين سيد محمد سعيد حبوبى « 6 » بود كه شخصاً در جهاد عليه انگليس با ديگر آيات و علماى نجف اشرف شركت كرد .
و كاشف الغطاء ، شيخ محمد حسين « 7 » ، مؤلف اصل الشيعهء و اصولها و كتابهاى نفيس ديگر بود كه در تمام عمر در عراق خويش عليه استعمار مبارزه كرد و عليه انگليس فتوا داد .
تاريخ علماى مجاهد شيعه طولانى و مفصّل است ؛ چه حبس و تبعيدهايى كه ديدند و چه زجرها و ناراحتىهايى كه كشيدند !
در موقعى كه سياست تزارى روس بر ايران سايه انداخته بود ، يگانه قوهاى كه تحت نفوذ آنها قرار نگرفت روحانيت بود . در واقعهء گريبايدوف كه در زمان فتحعلىشاه « 8 » واقع شد ، حاج ميرزا مسيح تهرانى « 9 » بود كه دست شجاعت از آستين صلابت بيرون آورده و ملت ايران را از آن ننگ و عار نجات داد .
هامش
( 1 ) . زندگى آيت الله العظمى حاج سيد عبدالحسين شرف الدين عاملى را در مجله نور علم ، دوره
سوم شماره 8 ، ص 120 به بعد آوردهايم . نيز نك : علماى مجاهد ، 256 ؛ شرفالدين ؛ دايرة المعارف تشيع ، 9 ، ص 656 - 563 و مقدمه آثار ارزنده ايشان .
( 2 ) . آيت الله العظمى ميرزا محمد تقى شيرازى ( 1270 - 1338 ه - ) از فقها و مراجع بزرگ شيعه و اديب و شاعر و زاهد و داراى آثار ارزشمند كه بعد از وفات آيت الله سيد محمد كاظم يزدى مرجعيت مطلق به او رسيد و در انقلاب 1920 م عراق ، عليه سلطه انگلستان نقش اساسى داشت و اين كشور را ازحلقوم آنان بيرون كشيد . براى آگاهى بيشتر به مراجع زير مراجعه شود :
ريحانة الادب ، 4 ، ص 123 ؛ نقباء البشر ، 261 / ش 561 ؛ احسن الوديعة ، ص 173 .
( 3 ) . نك : كتاب انقلاب 1920 عراق ، دكتر صادقى ، نهضت روحانيون ايران ، چاپ جديد ، ج 1 ، ص 172 ؛ علماى مجاهد ، 491 ؛ تاريخ حركت اسلامى در عراق ، به بعد ، نهضت شيعيان در انقلاب اسلامى عراق ، 65 به بعد ؛ ميرزا محمد تقى شيرازى سروش استقلال ؛ رسائل و فتاواى جهادى ، 310 ، 315 ، 342 ، 344 ، 346 ؛ ريحانة الادب ، 6 ، 65 - 66 ؛ معارف الرجال ، ج 2 ، ص 217 ؛ اعيان الشيعه ، 9 ، ص 192 ؛ علماى معاصرين ، 121 ؛ معجم رجال الفكر و الادب فى النجف ، 2 ، ص 778 . المرجعية و مواقفها السياسى فى مدرسة اهل البيت عليهم السلام از سيد محمد غروى .
( 4 ) . آيت الله العظمى حاج ميرزا محمد حسن شيرازى ( 1230 - 1312 ه - ) معروف به ميرزاى بزرگ و ميرزاى اول . از فقهاى برجسته و مراجع تقليد مجاهد و با نفوذ ايران در قرن سيزدهم و چهاردهم هجرى و از مشهورترين شاگردان شيخ انصارى بود كه پس از وفات شيخ در سال 1281 ق زعامت حوزه علميه و مرجعيت به او واگذار شد . كسى كه با حكم تحريم تنباكو انگليس را شكست داد و انحصارىكه از طرف ناصرالدينشاه به يك شركت خارجى ( رژى ) داده شده بود ، لغو شد و دست اجانب از ايران كوتاه گرديد . قيام تنباكو نخستين حركت سياسى و اجتماعى مهم در عصر قاجار بود .
درباره او نك : معارف الرجال ، ص 233 - 238 ؛ ريحانة الادب ، ج 2 ، ص 66 - 68 ؛ علماى معاصرين ، ص 46 - 48 ؛ احسن الوديعة ، 129 - 131 ؛ المآثر و الآثار ، ج 1 ، ص 186 - 187 ؛ الفوائد الرضوية ؛ نقباء البشر ، ص 431 / س 865 و هدية الرازى الى المجدد الشيرازى تأليف شيخ آقا بزرگ تهرانى در شرح حال او و بيش از 350 تن از شاگردان و اصحاب و نزديكان او است . اعيان الشيعه ، 5 ، ص 304 ؛ الكنى و الالقاب ، 3 ، ص 222 .
( 5 ) . نك : نهضت روحانيون ايران ، ج 1 ، ص 89 ، و چاپ جديد ، ص 15 ؛ تحريم تنباكو از ابراهيم تيمورى ، و تحريم تنباكو ترجمه زنجانى ؛ تحريم تنباكو و مشروطيت از غلامعلى عباسى ؛ تحريم تنباكو در ايران ، نوشته نيكى نكدى ؛ علماى مجاهد ، 496 ؛ تاريخ جنبش اسلامى در عراق ، ( 1900 - 1924 م ) 102 و 103 . ترجمهء شاهرخ قائم مقامى ، نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير از مرتضى مطهرى .
( 6 ) . نامبرده « از رهبران جنبش جهاد علما پس از يورش متجاوزان انگليسى به عراق به شمار مىآيد
و فرماندهى يكى از محورهاى عملياتى را بر عهده داشت و با صدورحكم جهاد بر ضد نيروهاى اشغالگر بر وجوب همراهى با حاكميت اسلامى در بيرون راندن كافران از سرزمينهاى اسلامى تأكيد ورزيد و در اين راه به بسيج مردم و عشاير پرداخت و در منطقهء شعيبه با ارتش متجاوز انگليس به جنگ پرداخت » احياگر حوزه نجف ، ص 64 .
زندگىنامه آيت الله مجاهد سيد محمد سعيد حبوبى ( ره ) ( 1266 ق - 1333 ق ) را در مجله مشكاة آوردهايم علاقهمندان رجوع فرمايند . نيز نك : علماى مجاهد ، ص 169 ؛ نهضت روحانيون ايران ( چاپ 2 ) ، 1 و 173 : 2 ؛ معارف الرجال ، ص 291 و 293 ؛ مكارم الآثار ، ص 1821 - 1822 ؛ رسائل و فتاوا ى جهادى ، 239 ، ج 2 ، ص 285 .
( 7 ) . درباره آيت الله مجاهد مصلح و استعمار ستيز كاشف الغطاء نك : علماى مجاهد ، ص 384 ، گنجينه دانشمندان ، ج 1 ، ص 251 ، 253 ؛ شخصيت و انديشههاى كاشف الغطاء ، به كوشش دكتر احمد بهشتى ؛ دانشنامه جهان اسلام ، ص 647 ؛ دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، 2 ، ص 105 ؛ نورعلم ، مقاله بنده نگارنده ؛ ريحانة الادب ، ص 424 ؛ احسن الوديعة ، 2 ، ص 260 ؛ اين است آيين ما ، مقدمه راه اسلام - بلاى استعمار ، ترجمه سيد هادى خسروشاهى ، مقدمه جنة المأوى او .
در خصوص نبردش با استعمار بريتانيا بايد گفت رشيد عالى گيلانى در سال 1360 ه - ق بر ضد انگليس كودتا گردد و كاشف الغطا در اين قيام مسلحانه ، شركت كرد و با انگليس جنگيد چنان كه طى دوران جنگ جهانى اول نيز در سال 1914 تا 1918 م در نبرد با انگلستان شركت كرد و مردانه حضور داشت .
( 8 ) . فتحعلى شاه قاجار ، بابا خان حسينعلى خان ( م . 125 )
دومين شاه دودمان قاجاريه است . وى در سال 1212 پس از كشته شدن عمويش آغامحمدخان قاجار ، از فارس ، كه مقرحكومت او دردورهوليعهدى بود به تهران آمد و بر تخت سلطنت نشست و 38 سال سلطنت كرد .
او شعر نيز مىسرود و به خاقان تخلص مىكرد . ديوان اشعار او به چاپ رسيده است .
مصاحب 2 / 1842 ؛ معين 2 / 1304 ؛ فرهنگ اعلام تاريخ اسلام ، 2 ، 1603 ، فرهنگ شاعران زبان پارسى ، 2 ، 180 .
( 9 ) . ميرزا مسيح مجتهد تهرانى از جمله مراجع تهران در عصر سلطنت فتحعلى شاه قاجار بود كه با
فتواى ايشان حادثهء قتل گريبايدوف وزير مختار روسيه در ايران اتفاق افتاد . گريبايدوف زنهاى قفقازى مسلمان شده را كه با برخى از مسلمانان ازدواج كرده بودند به زور به سفارت روسيه برد و موج اعتراض مردمى به رهبرى ميرزا مسيح بلند شد . نك : ميرزا مسيح مجتهد و فتواى شرف از غلامرضا گلى زواره ؛ روضة الصفا ، ج 9 ، ص 712 ؛ لؤلؤ الصدف فى تاريخ النجف ، ص 113 - 115 ؛ خاندان كلباسى ، ص 273 ؛ مشروطه از نظر صاحب نظران ، ص 106 .