و از بندگانتان آنان كه خواهان باز خريد خويشند ، اگر در آنها خيرى يافتيد ، باز خريدشان را بپذيريد . . . » مكاتبه ( - باز خريد ) آن است كه بنده نزد صاحب خود مىآيد تا با مبلغى كه قسط بندى مىشود خود را از او باز خريد كند ، / 308 و از هر كس كه بردهاى دارد سزاوار است كه اين برنامه را به بردهء خود پيشنهاد كند ، و اگر آن برده موافقت كرد و توانست خود را باز خريد كند آزاد مىشود ، و اين عمل را مكاتبهء مشروط ناميدهاند ، نوعى ديگر از باز خريد نيز وجود دارد كه آن را مكاتبهء مطلق گويند ، بدين معنى كه برده بر حسب توانايى خود مبلغى را كه گردن او را از بند بردگى آزاد مىكند ، مىپردازد .
«
وَ آتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذِي آتاكُمْ
- و از آن مال كه خدا به شما ارزانى داشته است به آنان بدهيد . . . » از سهم «
وَ فِي الرِّقابِ
- در خصوص بردگان » كه يكى از مستحقّان زكات هستند و در احاديث آمده است كه صاحب برده يك پنجم يا يك چهارم مبلغ را از عهدهء آنان بر مىدارد و كسر مىكند .
امّا دربارهء كنيزان ، در جاهليّت با جسم آنان سوداگرى مىكردند ، كه در اين مورد در اسلام نهى صريح آمد :
«
وَ لا تُكْرِهُوا فَتَياتِكُمْ عَلَى الْبِغاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّناً لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا
- و كنيزان خود را اگر خواهند كه پرهيزگار باشند به خاطر ثروت دنيوى به زنا وادار مكنيد . . . » اين آيه دو تفسير ظاهر و باطن دارد : تفسير ظاهر آن كه عبد اللَّه بن ابى كنيزان خود را وادار به زنا مىكرد تا از زنا كارى آنان مالى اندوزد ، اين كنيزان از كار او به پيامبر ( ص ) شكايت كردند و اين آيهء كريمه نازل شد كه : « و لا تكرهوا . . . » و از اين رو براستى جايز نيست كه اجتماع راه را براى چنان اشخاصى باز گذارد كه دست به پليدترين سوداگرى بزنند كه همان سوداگرى