اگر اين نظام استوار و بسيار دقيقى كه در عالم ملاحظه مىشود ، حاكي از قصد ، هدف ، حكمت ، شعور ، و - به قول ابن رشد فيلسوف - دليل عنايت است ، اين مظاهرى را كه در عالم ، غير منطبق با قصد ، حكمت و اراده ديده مىشود ، چگونه بايد تعليل كرد ؟
پاسخ
مظاهرى كه منطبق نبودن آن با قصد ، حكمت و اراده معلوم و مسلم باشد وجود ندارد و هر چه در اين موضوع مبالغه كنيم بيشتر از اين نمىتوانيم بگوييم كه در بين كاينات و اعضا و اجزاى آنها گاهى به مظاهر و مواردى بر مىخوريم كه هنوز منطبق بودن آنها با قصد و هدف و عنايت ، شناخته نشده است و بررسىهاى بشر پيرامون منافع و فوايد آنها تاكنون نتيجه مثبت نبخشيده است .
پاسخ از پرسش فوق ، اين است كه ما به آنچه حاكى از حكمت ، قصد و شعور است بر اين سه استدلال مىكنيم و مدعى نيستيم كه حكمت تمام اشيا را مىدانيم و از خواص و منافع هر چيزى آگاهيم .
مىگوييم : منافع و فوايد اشيا و خواص آنها و نظاماتى را كه در كاينات از اتم تا كهكشانها و زمين ، هوا ، دريا ، درخت ، نبات ، انسان ، حيوان ، ماه ، خورشيد ، نجوم و كواكب ديگر بر قراراست و ما تا كنون يافتهايم ، دليل بر قصد ، حكمت