دستهدسته كرد و قطعهقطعه نمود و دستهاى را ناتوان نموده ، فرزندان آنها را مىكشت .
قرآن نقشه فرعونى را چنين بيان مىكند كه براى استعباد مردم ، تفرقه بين آنان ايجاد كرد و آنها را به جان هم انداخت .
و ما به رأىالعين ديديم كه تمام اين بدبختىها ناشى از تفرقه بين علما و بالتبع بين مردم شده است .
اساساً از آيات و روايات استفاده مىشود كه منشأ تمام قُلدرىها و زورگويىها و ظلمهاى حكومتهاى جائر همان تفرقه و تشتت اهواء و اختلاف آراء مردم و رهبران آنها است . و مرحوم آيتالله نائينى نوشته است : هر چند اصل اين قوه خبيثه و اساسش و جهات و فعليت خارجيهاش ، غالباً به شعبه استبداد دينى و مقدارى هم به شاهپرستى مستند است و مستقلا در عرض آنها نباشد ، لكن چون تمام استعبادات واقعه در امَم سابقه و اين امت به همين تفرقه كلمه مِلّيه منتهى و قواى ثلاثه سابقه به منزله مقدمات آن و نتيجه مطلوبه از آنها همين تفرق و اختلاف و فىالحقيقه جزء اخير علت و اصول سابقه معدّات آن است ( به تنبيهالامه مراجعه شود ) .
بههرحال سكوت بر عالم جايز نيست ، ولو تنها بماند ، ولو منتهى به زجر و شكنجه و حبس و تبعيد شود .
2 . در صورتى كه حاكم جائر در اموال عمومى تصرّف بى جا بكند و مناصب را به غير اهل واگذار كند - مانند عثمان و معاويه - واجب است عالم اظهار علم نمايد همان نحو كه ابوذر غفارى عمل مىكرد ، و روايات داله بر اين زياد است . اين روايت را سنى و شيعه هر دو دسته از پيغمبر اكرم ( صلى الله عليه وآله ) روايت كردهاند :
أفضل الجهاد كَلِمَةُ عدل عند إمام جائر - أو سلطان جائر - أو أمير جائر ؛ « 1 »
بافضيلتترين جهاد در راه خدا ، كلمه عدل است در مقابل پيشواى جائر - سلطان جائر يا امير جائر - كه هر سه يك مفاد است .
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، ج 1 ، ص 344 ؛ خصال صدوق ، ج 1 ، ص 7 ؛ سنن ابى داود و ابن ماجه .