اعضاى خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و فرزندان و يارانِ آنها كه در قرن اول هجرى شهيد شدهاند ، ذكر گرديده است . انسان از ديدنِ اينكه اين تعداد فراوان از خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و ياران آنها شهيد شدهاند ، واقعاً متعجب مىشود .
در دورهء امام باقر عليه السلام پيروان على عليه السلام به فعاليتهاى فرهنگى روى آوردهاند .
در سال هشتاد هجرى امام صادق عليه السلام متولد شدند . هنگامى كه ايشان عهدهدار امامت گشتند ، كار فرهنگى كم كم جاى خود را باز مىكرد .
فرزندان امام حسن عليه السلام هم كم كم به كارهاى فرهنگى رو آوردند . عبداللّه بن حسن كار فرهنگى مىكرد . بعضى وقتها هم به امام صادق عليه السلام اعتراضهايى مىكرد .
روزى فردى از عبداللّه بن حسن ، يك مسئلهء فقهى را پرسيد . عبداللّه به پرسشِ او پاسخ داد .
آن فرد گفت : اما جعفر بن محمد عليه السلام جور ديگرى جواب مىدهد .
عبداللّه بن حسن گفت : همانطور كه جعفر بن محمد عليه السلام مىگويد ، عمل كنيد ؛ زيرا برخى از كتابها و اسرار خانوادگى و كتاب فاطمهء زهرا عليها السلام در دستِ آنها است كه هنوز به ما تحويل ندادهاند . او جوابِ اين مسئلهها را از روى آن كتابها نگاه مىكند . پس فعلًا همانطور كه جعفر بن محمد عليه السلام مىگويد ، عمل كنيد .
امام صادق عليه السلام در دورهء امامتِ خود ، شروع به كار تدريس ، تشكيل حوزه و تربيتِ علما و دانشمندان كرد . جابر بن حيان ، عبيد اللّه بن على بن حلبى ، زُرارة بن اعيَن و بسيارى از علاقهمندانِ ديگرِ علم و دانش ، از حوزهء درسىِ امام صادق عليه السلام استفاده كردند و فيلسوف و متكلم و فقيه شدند .
اولين كتاب مدوّنِ فقه را عبيد اللّه بن على بن حلبى به صورتِ بسيار عالى تأليف كرد .
او از شاگردان امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام بود و كتاب فقه خود را قبل از موطّأ مالك و ابو حنيفه نوشت . هنگامى كه كتاب خود را به امام صادق عليه السلام عرضه كرد ، ايشان فرمودند :
بقيهء فرقههاى اسلامى ، چنين كتابى ندارند .
حضرت آيت اللّه العظمى بروجردى رحمه الله مىفرمود : تمامِ قسمتهايى كه در كتاب كافى با عبارتِ « رُوِىَ ابْنُ ابى عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِى » آمده ، از همين كتاب فقه عبيد اللّه بن على بن حلبى كه به آن اشاره شد ، نقل گرديده است . وقتى دقت مىكنيم مىبينيم كه قسمت بسيار زيادى از كتاب كافى از كتاب فقه عبيد اللّه بن على بن حلبى نقل شده است .
شاگردان امام صادق عليه السلام از ميان قتل و كشتارهاى خاندان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و شهداى طالبيّين و فشارها و تهديدهاى مخالفان و رقابتهاى ديگر گروههاى اسلامى ، جريان فكرىِ على بن ابى طالب را نجات دادند و آن را به نسلهاى بعد و به دستِ ما رسانيدند .
امروز اين جريان فكرى مانند يك مرواريد و يك تاجِ افتخار مىدرخشد و ما به آن افتخار مىكنيم . تداومِ اين جريان فكرى ، نتيجهء زحماتِ آن دانشمندانِ بزرگ است .
از همان آغاز بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله در ميان مسلمانان ، يك جريان اصيل فكرى كه صادقانه به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورده بودند ، به وجود آمد . اين جريان فكرى در روز غدير خم از سوى خداوند و رسولش تأييد شد و در حوزهء امام صادق عليه السلام متبلور گشت .
در طول تاريخ ، جريان فكرىِ على بن ابى طالب عليه السلام ، با تلاشهاى حوزههاى علمىِ دانشمندان و محققان ، از سوى مردمْ شناخته و پذيرفته شد ؛ تا اينكه امروز در همهء دنيا تشيّع را به عنوان راه اصيل پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمهء اطهار عليهم السلام مىشناسند .
ما بايد افتخار كنيم كه تابع پيام
همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — صفحة 668
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٦٦٨