به نقل از امام صادق عليه السلام ، به نقل از رسول الله صلى الله عليه و آله روايتِ مفصّلى نقل شده است كه بخشى از آن ، چنين است :
« . . . انَّ اصْنافاً مِنْ امَّتى لا يُسْتَجابُ لَهُمْ دُعاؤُهُمْ . . . وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ مالًا كَثيراً فَانْفَقَهُ ، ثُمَّ اقْبَلَ يَدْعُو : يا رَبِّ ارْزُقْنى ! . . . » « 1 »
« . . . گروههايى از امتِ من ، دعايشان مورد قبول قرار نمىگيرد . يكى از آنها شخصى است كه خداوند ، ثروتى فراوان به او عطا فرموده و همهء آنها را خرج نموده و باز دستهاى خود را بلند كرده و مىگويد : پروردگارا ! مرا روزى عطا كن ! . . . »
توجه كنيد ! فردِ مورد بحث در اين روايت ، ثروتِ خود را در راه باطل ، خرج نكرده است ؛ بلكه اشتباهِ او اين بوده كه در خرج كردن ، رعايتِ اعتدال و ميانهروى را ننموده و همهء ثروتِ خود را خرج كرده است .
سپس اين فرد ، اسير و نيازمندِ نان شب گشته است . دعا مىكند كه : خدايا ! به من روزى عطا كن ! خداوند به او مىگويد : مگر به تو روزى نداده بودم ؟ چه كسى به تو گفته بود كه يكباره همهء ثروتِ خود را خرج كنى و بَعد بيايى بنشينى و گدايى كنى ؟ سپس خداوند مىفرمايد :
« . . . فَهَلَّا اقْتَصَدْتَ فيهِ كَما امَرتُكَ وَ لَمْ تُسْرِفْ وَ قَدْ نَهَيْتُكَ عَنِ الاسْرافِ . . . » « 2 »
من به تو گفته بودم كه در خرج كردنْ ميانهرو باش و اسراف نكن تا اسيرِ فقر نشوى .
چرا سرپيچى كردى و اسراف نمودى ؟
امام على عليه السلام مىفرمايد :
« دَعِ الاسْرافَ مُقْتَصِداً . » « 3 »
امام سجاد عليه السلام مىفرمايد :
« نَعُوذُ بِكَ مِنْ تَناوُلِ الاسْرافِ . »
و همچنين مىفرمايد :
« امْنَعْنى مِنَ السَّرَفِ . »
امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
« انّ الْقَصْدَ امْرٌ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَ انَّ السَّرَفَ امْرٌ يُبْغِضُهُ اللَّهُ . » « 4 »
خداوند ، ميانهروى را دوست دارد و از اسراف منزجراست .
حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام نيز مىفرمايد :
« عَلَيْكَ بِالاقْتِصادِ وَ ايَّاكَ وَ الاسْرافَ فَانَّهُ فِعْلُ الشَّيْطَنَةِ . » « 5 »
ميانهرو باش و از اسراف بپرهيز ؛ زيرا اسراف ، عملى شيطانى است .
همچنين قرآن شريف مىفرمايد :
« انَّ الْمُبَذِّرينَ كانُوا اخْوانَ الشَّياطينِ . . . » « 6 »
[ اسرافكاران با شيطان برادرند . . . ]
مرزهاى اسراف كداماند ؟ انسان بايد چگونه رفتار كند كه مُسرِف نباشد ؟
از گفتار معصومين عليهم السلام فهميده مىشود كه اگر انسان غذايى بيش از حدّ مصرفِ خود را در ظرفِ غذايش بريزد و آن را دستخورده كند و به اندازهء يكى دو قاشق از آن غذا ، اضافه بماند و در سطل زباله ريخته شود ، اين عملِ او يكى از موارد اسراف است .
از اين موردِ اسراف به « اراقَةُ فَضْلِ الْماءِ » ( دور ريختنِ زيادىِ آب ) تعبير شده است .
يكى از موارد ديگرِ اسراف ، « ابْتِذالُ الثَّوْبِ » است . ابتذالُ الثّوب ، يعنى اينكه انسان لباسى را كه با هزينهء قابل توجهى تهيه كرده است ، با استفادهء غير صحيح ، كثيف يا خراب كند ؛ مانند اينكه : انسان از لباس ميهمانىِ خود به عنوانِ لباس كار استفاده كند و
هامش
( 1 ) - ر . ك : مجلسى ، محمدباقر ، بحار الانوار ، ج 47 ، باب 7 ، روايت 22 ، ص 232 .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - همان ، ج 33 ، ص 490 .
( 4 ) - همان ، ج 71 ، ص 346 ، روايت 10 .
( 5 ) - همان ، ج 50 ، ص 292 ، روايت 6 .
( 6 ) - سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 27 .