رسالت انجام نشده است .
از طرف ديگر معلوم است كه مردم ، آمادگى ذهنىِ كامل براى پذيرشِ اين مطلب را ندارند ؛ زيرا خداوند تعهد مىكند كه پيامبر صلى الله عليه و آله را در برابر توطئهها حفظ نمايد .
اين آيه در چه زمانى نازل شده است ؟
بسيارى از علماى اهل سنت از جمله ميبدى كه در فقه ، شافعى مذهب و در اصول ، اهل حديث است ، مىگويد : اين آيه در حجّة الوداع نازل شده است . علماى شيعه نيز همگى معتقدند كه اين آيه در حجّة الوداع نازل شده است .
چه چيزى بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده بود كه خداوند در اين آيه به پيامبر دستور مىدهد كه آن را به مردم ابلاغ كند ؟ آن امر مهم كه بدون ابلاغِ آن ، رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله ناتمام باقى مىمانْد ، چه چيزى بوده است ؟
آن مسئلهء بسيار مهم ، مسئله ولايت بوده است . از اولين روزهاى تولد اسلام ، مسئلهء ولايت نيز مطرح شد . به مرور زمان ، ولايت همراه با رسالت به پيش رفت . آيات قرآن شريف و سيرهء پيامبر صلى الله عليه و آله تبليغ و ابلاغِ ولايت را پيگيرى كردند .
از آنجا كه خداوند ، روى حضرت على عليه السلام انگشت گذاشته و ايشان را به عنوان مصداق ولىّ ، تعيين كرده بود ، سرنوشت على بن ابى طالب عليه السلام با مسئلهء ولايت گره خورد .
حضرت على عليه السلام به عنوان صاحب ولايت كبرى شناخته شد و سرنوشت همهء ائمه عليهم السلام و بخصوص حضرت على و امام حسن و امام حسين عليهم السلام با مسئلهء ولايت گره خورد .
با تعيين حضرت على عليه السلام به عنوان ولىّ مسلمانان ، دشمنىها ، عداوتها ، توطئهها و مخالفتهاى گوناگون عليه ايشان برانگيخته شد . در نتيجه حضرت على بن ابى طالب فداى مسئلهء ولايت شد .
افرادى كه با ولايت اسلامى رابطهء خوبى نداشتند ، ديدند كه اگر على عليه السلام عهدهدار منصب ولايت باشد ، نمىتوان ولايت را از مسير خود منحرف كرد . بنا بر اين حكم صريح خداوند و پيامبر صلى الله عليه و آله در تعيين على عليه السلام به عنوان ولىّ جامعه را نپذيرفتند و ولايت را از جايگاه خود به در بردند .
دشمنان اسلام با ولايت حضرت على عليه السلام مخالفت كردند تا به مرور زمان ، اصل مسئلهء ولايت اسلامى را ريشهكن كنند ؛ اما به فضل پروردگار موفق نشدند .
خداى متعال در آيهء ديگرى با صراحت مىفرمايد :
« انَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ » « 1 »
ميبدى كه از علماى شافعى مذهب است ، در كتاب تفسير خود در ذيل اين آيهء شريفه گفته است :
روزى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در مسجد بود .
مسلمانان نيز در مسجد پراكنده بودند .
گروهى از آنها به نماز بودند و گروهى مشغول كارهاى ديگر بودند . فقيرى وارد مسجد شد .
در مسجد ، گردش نمود و از همه تقاضاى كمك كرد .
رسول الله صلى الله عليه و آله آن فقير را فرا خواندند و از او پرسيدند : آيا كسى به تو كمك كرد ؟
گفت : خير ، هيچ كس به من كمك نكرد .
تنها آن جوان كه مشغول نماز است ، با دست به من اشاره كرد ؛ نزد او رفتم . در حال نماز ، انگشتر خود از انگشتانش بيرون آورد و به من بخشيد . سپس آيهء ولايت كه اكنون برايتان تلاوت كردم ، نازل شد .
در هنگام هجرتِ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به مدينه ، پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود :
هامش
( 1 ) - / سورهء مائده ( 5 ) ، آيهء 55 .