به هم پيوستهاند كه كار گروهى از آنها بدون گروه ديگر ، اصلاحپذير نيست و يك حركت اصلاحى بايد همهء آنها را در بر بگيرد .
امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد :
لشكريان و نيروهاى مسلح ، ديوانيان و حسابگران ، عامّه ، خاصّه ، قاضيان و دادرسان ، كارگزاران حكومت و دولت ، ماليات دهندگان ، بازرگانان ، صنعتگران ، محرومان و مستضعفان جامعه ، هر كدام نصيب و حقّى دارند .
خداوند حقوق آنها را معيّن كرده و در قرآن بيان فرموده يا به وسيلهء پيغمبر خود تبيين نموده است . بيانات پيامبر صلى الله عليه و آله نيز محفوظ است .
سپس امير المؤمنين عليه السلام يك به يك ، حقوق اجتماعى گروههاى مختلف را بيان مىكند تا به گروه مستضعفين مىرسد .
در مورد آنها مىفرمايد :
« اللَّهَ اللَّهَ فِى الطَّبَقَةِ السُّفلى مِنَ الَّذينَ لا حيلَةَ لَهُم . » « 1 »
[ خدا را ! خدا را ! در طبقهء فُرودين از مردم ؛ آنان كه راه چاره ندارند . ]
اى مالك ! در بارهء زيردستان ، محرومان ، تهيدستان و گرفتارانى كه در سختى و رنجورى و ناتوانى به سر مىبرند ، خدا را در نظر بگير !
در ميان آنها كسانى هستند كه گرفتارىِ خود را بر زبان مىآورند و بازگو مىكنند و كمك مىخواهند اما بسيارى از آنها ، عفّت نفس دارند و از ترسِ آبرو و حيثيتشان لب فرو مىبندند ، مىسوزند و مىسازند .
براى رضاى خدا ، آنچه را از حقّ خود در بارهء مستضعفين به تو امر فرموده ، به جاى آور . قسمتى از بيت المال را كه در دستِ توست و قسمتى از درآمدهايى را كه از زمينهاى دولتى در اختيار حكومت قرار گرفته ، به آنها اختصاص بده ! خداوند از شما كه مسئول جامعه هستيد ، خواسته است كه حقوق آنها را رعايت كنيد .
فرو رفتن در لذتهاى زندگى ، تو را از حالِ آنان غافل نسازد . اين بهانه كه من مشغول كارهاى بزرگترى هستم ، مانع از دست زدنِ تو به كارهاى كوچك نشود .
همّت خود را از محرومان جامعه دريغ مدار . از روى تكبّر ، از آنان روى مگردان . به كار كسانى كه به تو دسترسى ندارند ، رسيدگى كن . افرادى را كه كوچك شمرده شدهاند ، از ياد مَبَر و فراموش مكن .
از خدا بترس و فروتن باش ! افرادى را مأمور رسيدگى به احوال و نيازهاى محرومان جامعه ، و برآوردن خواستههاى آنها بنما ! آن گونه كه دوست دارى خداوند با تو در روز حساب ، رفتار كند ، با محرومان جامعه رفتار كن .
مالك ! با همهء مردم با عدالت رفتار كن اما محرومان و مستضعفان جامعه به عدل و دادِ بيشترى نيازمندند . آنها را بيشتر در نظر بگير و براى مسئوليتى كه در پيشگاه خداوند در مورد آنها دارى ، پاسخ آماده كن .
سالخوردگان ، بيماران ، بيكاران و يتيمهاى جامعه بايد پناهى داشته باشند . آنچه را به تو گفتم ، بر حكمرانان سنگين است . آرى ! حق بر همه سنگين است و بر حكمرانان سنگينتراست .
امير المؤمنين عليه السلام در اين نامه با صراحتِ كامل ، اولويتِ نخست در حقوق اجتماعى و تأمين عدالت اجتماعى را تعيين كرده است .
عمل به عدالت اجتماعى ، براى همهء مردم لازم است اما براى مستضعفان جامعه ضرورى است . امكانات عمومى بايد در اختيار
هامش
( 1 ) - ر . ك : نهج البلاغه ، ترجمهء سيد جعفر شهيدى ، عهدنامهء مالك اشتر ، ص 335 .